Σάββατο, 31 Μαΐου 2014

Ὁ θεός ἤλθοσαν ἔθνη












Rembrandt (Harmenszoon van Rijn) (1606-1669) Ολλανδός ζωγράφος


Ο Ιερεμίας θρηνεί την καταστροφή της Ιερουσαλήμ

Rijksmuseum - Amsterdam










Μανουήλ Δούκας Χρυσάφης (άκμασε μεταξύ 1440 και 1463)
ασματογράφος, τραγουδιστής, συνθέτης 
και θεωρητικός της βυζαντινής εκκλησιαστικής μουσικής

από Αγιορείτικο χειρόγραφο του 1815 (Πηγή: Μανόλης Κ. Χατζηγιακουμής, "Χειρόγραφα Εκκλησιαστικής Μουσικής 1453-1820", έκδοση Εθνικής Τράπεζας της Ελλάδος, Αθήνα 1980).






Ο Θεός ήλθοσαν έθνη

Θρήνος για την Άλωση της Κωνσταντινούπολης την 29η Μαΐου 1453.


Composer: Manuel Chrysaphes
Performers: Cappella Romana & Alexander Lingas
Album: "Music of Byzantium"





...Άγιε
Ὁ Θεός, ἤλθοσαν ἔθνη, ἤλθοσαν, ἤλθοσαν ἔθνη
εἰς τὴν κληρονομίαν σου,
ἐμίαναν τὸν ναὸν τὸν ἅγιόν σου,
ἐμίαναν,
ἐμίαναν τὸν ναὸν τὸν ἅγιόν σου, ἐμίαναν, Κύριε,
ἔθεντο τὰ θνησιμαῖα τῶν δούλων σου,
βρώματα τοῖς πετεινοῖς τοῦ οὐρανοῦ,
τὰς σάρκας τῶν ὁσίων σου τοῖς θηρίοις τῆς γῆς·
ἐξέχεαν, ἐξέχεαν, ἐξέχεαν τὸ αἷμα αὐτῶν, Κύριε,
ἐξέχεαν τὸ αἷμα αὐτῶν ὡς ὕδωρ κύκλῳ Ιερουσαλημ,
καὶ οὐκ ἦν ὁ θάπτων.
ἐγενήθημεν, ἐγενήθημεν ὄνειδος τοῖς γείτοσιν ἡμῶν,
μυκτηρισμὸς καὶ χλευασμὸς τοῖς κύκλῳ ἡμῶν.
ἕως πότε, Κύριε – πάλιν – ἕως πότε, κύριε,
ὀργισθήσῃ εἰς τέλος,
ἐκκαυθήσεται ὡς πῦρ ὁ ζῆλός σου;
ἕως πότε, κύριε
ἔκχεον τὴν ὀργήν σου,
ἔκχεον, ἔκχεον τὴν ὀργήν σου
ἐπὶ τὰ ἔθνη τὰ μὴ γινώσκοντά σε
σε καὶ ἐπὶ βασιλείας, αἳ τὸ ὄνομά σου οὐκ ἐπεκαλέσαντο...
μὴ μνησθῇς ἡμῶν ἀνομιῶν ἀρχαίων·
ἀλλὰ βοήθησον ἡμῖν ταχὺ
καὶ ἐλέησόν ἡμᾶς.




"Το μέλος O θεός ήλθοσαν έθνη ηχ πλ δ΄ είναι ένα ειδικό και μοναδικό στην ιστορία μέλος, το οποίο ο μεγάλος αυτός μουσικός του Βυζαντίου, και οικείος των δύο τελευταίων Βυζαντινών αυτοκρατόρων, έχει συνθέσει αποκλειστικά για την Άλωση (1453) της Κωνσταντινούπολης, «εις την ανάλωσιν της Κωνσταντινουπόλεως», όπως σημειώνεται σε μεταγενέστερο χειρόγραφο (τέλος 18ου αι.). Πρόκειται για ένα θρηνώδες άσμα, επιτάφιο της Μεγάλης Πόλης (και της Μεγάλης Αυτοκρατορίας), και το οποίο θα πρέπει να θεωρηθεί ως η απαρχή των πολυάριθμων μετέπειτα λαϊκών θρήνων για τη χαμένη Βασιλεία. Στην ουσία, πρόκειται για μελοποίηση των πρώτων στίχων (1-8, με μικρές τροποποιήσεις και αναδιπλώσεις λέξεων) του οη΄ (78ου) Ψαλμού, του οποίου το κείμενο έχει ιδιαίτερη συμβολική αντιστοιχία προς το συγκεκριμένο ιστορικό γεγονός […]

Το πρωτότυπο αυτό μέλος του Χρυσάφη έχει συντεθεί αμέσως μετά την Άλωση, κάτω από την (αυτοπρόσωπη ασφαλώς) εμπειρία του συγκλονιστικού γεγονότος, και συμπεριλαμβάνεται στο σωζόμενο προσωπικό του αυτόγραφο, μια ογκοδέστατη Ανθολογία της Παλαιάς Παπαδικής (του έτους 1458, Μονή Ιβήρων, αρ. χφ 986, φ 451r-52r)."




Ψαλμοί του προφήτου και Βασιλέως Δαυίδ

Το βιβλίο των ψαλμών μαζί με τον Ιώβ - Παροιμιών - Άσμα Ασμάτων - Εκκλησιαστή - 
Σοφία Σειράχ και Σοφία Σολομώντος, 
αποτελούν τα Ποιητικά - Διδακτικά βιβλία της Παλαιάς Διαθήκης.
Το βιβλίο των Ψαλμών πήρε το όνομά του από το περιεχόμενό του, 
που είναι μια συλλογή από 150 ψαλμούς.


Ψαλμός ΟΗ΄.78


Ψαλμὸς τῷ ᾿Ασάφ.

[με πλάγια και έντονα γράμματα, οι στίχοι που χρησιμοποιήθηκαν για τον παραπάνω Θρήνο]


1 Ο ΘΕΟΣ, ἤλθοσαν ἔθνη εἰς τὴν κληρονομίαν σου, ἐμίαναν τὸν ναὸν τὸν ἅγιόν σου, ἔθεντο ῾Ιερουσαλὴμ ὡς ὀπωροφυλάκιον.

2 ἔθεντο τὰ θνησιμαῖα τῶν δούλων σου βρώματα τοῖς πετεινοῖς τοῦ οὐρανοῦ, τὰς σάρκας τῶν ὁσίων σου τοῖς θηρίοις τῆς γῆς·

3 ἐξέχεαν τὸ αἷμα αὐτῶν ὡσεὶ ὕδωρ κύκλῳ ῾Ιερουσαλήμ, καὶ οὐκ ἦν ὁ θάπτων.

4 ἐγενήθημεν ὄνειδος τοῖς γείτοσιν ἡμῶν, μυκτηρισμὸς καὶ χλευασμὸς τοῖς κύκλῳ ἡμῶν.

5 ἕως πότε, Κύριε, ὀργισθήσῃ εἰς τέλος, ἐκκαυθήσεται ὡς πῦρ ὁ ζῆλός σου;

6 ἔκχεον τὴν ὀργήν σου ἐπὶ τὰ ἔθνη τὰ μὴ γινώσκοντά σε καὶ ἐπὶ βασιλείας, αἳ τὸ ὄνομά σου οὐκ ἐπεκαλέσαντο,

7 ὅτι κατέφαγον τὸν ᾿Ιακώβ, καὶ τὸν τόπον αὐτοῦ ἠρήμωσαν.

8 μὴ μνησθῇς ἡμῶν ἀνομιῶν ἀρχαίων· ταχὺ προκαταλαβέτωσαν ἡμᾶς οἱ οἰκτιρμοί σου, Κύριε, ὅτι ἐπτωχεύσαμεν σφόδρα.

9 βοήθησον ἡμῖν, ὁ Θεός, ὁ σωτὴρ ἡμῶν· ἕνεκεν τῆς δόξης τοῦ ὀνόματός σου, Κύριε, ρῦσαι ἡμᾶς καὶ ἱλάσθητι ταῖς ἁμαρτίαις ἡμῶν ἕνεκα τοῦ ὀνόματός σου,

10 μή ποτε εἴπωσι τὰ ἔθνη· ποῦ ἔστιν ὁ Θεὸς αὐτῶν; καὶ γνωσθήτω ἐν τοῖς ἔθνεσιν ἐνώπιον τῶν ὀφθαλμῶν ἡμῶν ἡ ἐκδίκησις τοῦ αἵματος τῶν δούλων σου τοῦ ἐκκεχυμένου.

11 εἰσελθέτω ἐνώπιόν σου ὁ στεναγμὸς τῶν πεπεδημένων, κατὰ τὴν μεγαλωσύνην τοῦ βραχίονός σου περιποίησαι τοὺς υἱοὺς τῶν τεθανατωμένων.

12 ἀπόδος τοῖς γείτοσιν ἡμῶν ἑπταπλασίονα εἰς τὸν κόλπον αὐτῶν τὸν ὀνειδισμὸν αὐτῶν, ὃν ὠνείδισάν σε, Κύριε.

13 ἡμεῖς δὲ λαός σου καὶ πρόβατα νομῆς σου ἀνθομολογησόμεθά σοι εἰς τὸν αἰῶνα, εἰς γενεὰν καὶ γενεὰν ἐξαγγελοῦμεν τὴν αἴνεσίν σου.


Απόδοση στα Νέα Ελληνικά:


1 Θεέ, έθνη ήρθαν στην κληρονομιά σου· μόλυναν τον ναό σου τον άγιο· έκαναν την Ιερουσαλήμ σωρό από ερείπια·

2 έδωσαν τα πτώματα των δούλων σου για βρώση στα πουλιά τού ουρανού, τη σάρκα των οσίων σου στα θηρία τής γης.

3 Ξέχυσαν το αίμα τους σαν νερό ολόγυρα από την Ιερουσαλήμ, και δεν υπήρχε αυτός που θάβει.

4 Γίναμε όνειδος στους γείτονές μας, γελοιοποίηση και χλευασμός στους γύρω μας.

5 Μέχρι πότε, Κύριε; Θα οργίζεσαι για πάντα; Θα καίει η επιθυμία σου σαν φωτιά;

6 Ξέχυσε την οργή σου επάνω στα έθνη, που δεν σε γνωρίζουν, και επάνω στα βασίλεια, που δεν επικαλέστηκαν το όνομά σου·

7 επειδή, κατέφαγαν τον Ιακώβ, και ερήμωσαν το κατοικητήριό του.

8 Μη θυμηθείς τις αμαρτίες των αρχαίων εναντίον μας· ας μας προφτάσουν γρήγορα οι οικτιρμοί σου, επειδή ταπεινωθήκαμε υπερβολικά.

9 Βοήθησέ μας, Θεέ τής σωτηρίας μας, ένεκα της δόξας τού ονόματός σου· και ελευθέρωσέ μας, και γίνε ελεήμονας στις αμαρτίες μας, ένεκα του ονόματός σου.

10 Γιατί να πουν τα έθνη: Πού είναι ο Θεός τους; Ας γνωριστεί στα έθνη, μπροστά μας, η εκδίκηση του αίματος των δούλων σου που χύθηκε.

11 Ας έρθει μπροστά σου ο στεναγμός τών δεσμίων· σύμφωνα με τη μεγαλοσύνη τού βραχίονά σου, σώσε τούς καταδικασμένους σε θάνατο·

12 και απόδωσε στους γείτονές μας επταπλάσια στον κόρφο τους τον ονειδισμό τους, με τον οποίο σε ονείδισαν, Κύριε.

13 Εμείς, όμως, ο λαός σου, και τα πρόβατα της βοσκής σου, θα σε δοξολογούμε στον αιώνα· από γενεά σε γενεά θα αναγγέλλουμε την αίνεσή σου.




Για τους Ψαλμούς έχει γραφτεί στην Ορθόδοξη Παράδοση:


“Οἱ ψαλμοί ἕνα θεόπνευστο βιβλίο γιά ὅλες τίς περιπτώσεις τῆς ἀνθρώπινης ζωῆς.

Οἱ ψαλμοί εἶναι ἔργο τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Ἕνας ἁγιορείτης Γέροντας κρατώντας τό ψαλτήρι ἔλεγε: Ὁ Θεός ἔσκυψε καί εἶπε στό παιδί του τόν Δαβίδ αὐτά πού θέλει ν' ἀκούη!”


Ειδικά για τον Ψαλμό ΟΗ΄.78:


Μαθήματα ἀπό τήν ἱστορία τοῦ Ἰσραήλ.
Γιά νά συνετιστοῦν οἱ ἀχάριστοι ἄνθρωποι.
Ὅταν οἱ ἐχθροί θέλουν νά βεβηλώσουν τόν οἶκο τοῦ Θεοῦ ἐσύ νά προσευχηθῆς μέ αὐτόν τόν ψαλμό.
Γιά νά προφυλάξη ὁ Θεός τά χωριά ἀπό ληστεῖες καί καταστροφές ἀπό ἐχθρικά στρατεύματα.
Ἐν θλίψει ἕνεκα διωγμῶν.
Ἐν καταστάσει στενοχωρίας καί ἀδημονίας.



Ο Ψαλμός αναφέρεται στην καταστροφή της Ιερουσαλήμ από τους Βαβυλώνιους κατά το έτος 587 (κατ' άλλους το 607) π.Χ. 



*










Guillaume Dufay (1397-1474) 
Ολλανδός συνθέτης της Πρώιμης Αναγέννησης

έργο του
Jan van Eyck (c.1390-1441)
Φλαμανδού ζωγράφου
που φιλοτέχνησε το 1432,
με τίτλο:
Προσωπογραφία νέου άνδρα.
Θεωρείται πως είναι προσωπογραφία του
Guillaume Dufay.




Lamentatio sanctae matris ecclesiae Constantinopolitanae
('Lament of the Holy Mother Church of Constantinople')

Composer: Guillame Dufay
Performers: Cappella Romana & Alexander Lingas
Album: "Music of Byzantium"

Α lament of the fall of Constantinople under the Ottoman Turks in 1453
Θρήνος για την Άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Οθωμανούς Τούρκους το 1453







Callixtinus





O tres piteulx de tout espoir fontaine,
Pere du filz dont suis mere esplorée,
Plaindre me viens a ta court souveraine,
De ta puissance et de nature humaine,
Qui ont souffert telle durté villaine
Faire à mon filz, qui tant m'a hounourée.

Dont suis de bien et de joye separée,
Sans qui vivant veule entendre mes plaints.
A toy, seul Dieu, du forfait me complains,
Du gref tourment et douloureulx oultrage,
Que voy souffrir au plus bel des humains.
Sans nul confort de tout humain lignage.


*


O most merciful fount of all hope,
Father of the son whose weeping mother I am:
I come to complain before your sovereign court,
about your power and about human nature,
which have allowed such grievous harm
to be done to my son, who has honored me so much.

For that I am bereft of all good and joy,
without anyone alive to hear my laments.
To you, the only God, I submit my complaints,
about the grievous torment and sorrowful outrage,
which I see the most beautiful of men suffer
without any comfort for the whole human race.


Πρόχειρη απόδοση στα Ελληνικά:


Ω φιλεύσπλαχνη πηγή της ελπίδας,
Πατέρα του γιου του οποίου η κλαίουσα μητέρα είμαι,
έρχομαι να παραπονεθώ ενώπιον του δικαστηρίου σου,
για τη δύναμη σου και για την ανθρώπινη φύση,
που επέτρεψαν τόσο βαριές πληγές
να γίνουν στο γιο μου, ο οποίος έχει τιμηθεί τόσο πολύ.

Για τ' ότι είμαι στερημένη από όλα τα καλά και τη χαρά,
χωρίς κανέναν ζωντανό να ακούει τα μοιρολόγια μου.
Σε εσένα, τον μόνο Θεό, υποβάλλω τα παράπονά μου,
για το τραγικό μαρτύριο και την αβάσταχτη οργή​​,
να βλέπω τον πιο όμορφο από τους ανθρώπους να υποφέρει
χωρίς καμία ανακούφιση για όλο το ανθρώπινο γένος.



Στο ποίημα ακούγεται η φωνή μιας μητέρας που θρηνεί για τα δεινά του γιου της και την αντιμετώπιση του Θεού και πατέρα του γιου της. Θυμίζει την Παναγία στο Θρήνο του Χριστού, αλλά και την προσωποποίηση της Εκκλησίας ως "μυθική μητέρα των πιστών". Πρόκειται για ένα τροποποιημένο απόσπασμα που προέρχεται από το Βιβλίο των Θρήνων (1.2). Το Βιβλίο περιέχει πέντε λυρικά ποιήματα (σε πέντε κεφάλαια) που θρηνούν την καταστροφή της Ιερουσαλήμ από τους Βαβυλώνιους κατά το έτος 587 (κατ' άλλους το 607) π.Χ.
Το Βιβλίο αναγνωρίζει ότι ο Θεός επέφερε δίκαιη τιμωρία στην Ιερουσαλήμ εξαιτίας των σφαλμάτων του λαού της. Η συγγραφή του αποδίδεται στον Προφήτη Ιερεμία. 


Ο Θρήνος για την Αγία Μητέρα Εκκλησία της Κωνσταντινούπολης πιθανότατα ανήκει σε μια σειρά τεσσάρων Θρήνων για την Άλωση της Κωνσταντινούπολης που συνέθεσε ο Dufay και αναφέρεται για πρώτη φορά σε μία από τις επιστολές του προς τους Piero και Giovanni de 'Medici. Η επιστολή πρέπει να έχει γραφτεί στις 22 Φεβρουαρίου του 1454, αν και το ακριβές έτος δεν διευκρινίζεται στο κείμενο. 



Τετάρτη, 21 Μαΐου 2014

Αγώνες Πείνας












Από την Συνθήκη της Προδοσίας:


“Ως ποινή για την εξέγερσή τους, κάθε επαρχία θα προσφέρει ένα αγόρι κι ένα κορίτσι ηλικίας από δώδεκα έως δεκαοκτώ χρονών σε δημόσια Συγκέντρωση. Αυτοί οι υποψήφιοι θα είναι υπό την επιτήρηση της πόλης Κάπιτολ. Ύστερα θα μεταφερθούν σε μια δημόσια αρένα, όπου θα παλέψουν μέχρι θανάτου, έως ότου υπάρξει μόνο ένας νικητής. Από τώρα και στο εξής αυτό το θέαμα θα μείνει γνωστό ως 

“Αγώνες Πείνας”.




Κατά την αξιολόγηση της υποψήφιας των Αγώνων Κάτνις Έβερντιν:











Διάλογος του Προέδρου της Κάπιτολ με τον Σενέκα, διοργανωτή των αγώνων,
για τον υψηλό βαθμό κατά την αξιολόγηση της Κάτνις 
και την διαφαινόμενη "δημοφιλία" της:










Σενέκας


Της άξιζε... (ο υψηλός βαθμός)


Πρόεδρος

Έριξε ένα βέλος στο κεφάλι σου.


Σενέκας

Σ' ένα μήλο.


Πρόεδρος

Κοντά στο κεφάλι σου.

...

Κάθισε.

...

Σενέκα

γιατί νομίζεις πως έχουμε νικητή;


Σενέκας

Τι εννοείς;


Πρόεδρος

Εννοώ
γιατί έχουμε νικητή;

Θέλω να πω,
αν απλώς θέλαμε να εκφοβίσουμε τις περιφέρειες,
γιατί δεν παίρνουμε εικοσιτέσσερις απ' αυτούς στην τύχη
και να τους εκτελέσουμε όλους μαζί ταυτόχρονα;

Είναι πολύ πιο γρήγορο.

...

Η ελπίδα!


Σενέκας

Η ελπίδα;


Πρόεδρος

Η ελπίδα.

Είναι το μόνο που πράγμα που είναι ισχυρότερο από τον φόβο.

Λίγη ελπίδα, είναι αποτελεσματική.
Πολλή ελπίδα, είναι επικίνδυνη.

Όλα είναι μια χαρά, αρκεί να ελέγχονται.


Σενέκας

Δηλαδή;


Πρόεδρος

Δηλαδή 

έλεγξέ τα!




Από διάλογο του Προέδρου με τον Πλούταρχο, 

διοργανωτή των Αγώνων που αντικατέστησε τον Σενέκα, 
(λόγω του ότι ο πρώτος δεν κατάφερε να "τα ελέγξει")
για το πώς θα διαχειριστούν την μεγάλη "δημοφιλία" της Κάτνις: 











Πρόεδρος

Κοιτάξτε τους.
Δεν είναι αυτή που νομίζουν ότι είναι.

Δεν είναι ηγέτης.

Θέλει μόνο να σώσει το τομάρι της. 
Τόσο απλά.

Πλούταρχος

Πιστεύω ότι αυτό είναι αλήθεια.

Πρόεδρος

Έχει γίνει ένας φωτεινός φάρος
ελπίδας για εξέγερση

και πρέπει να εξοντωθεί.

Πλούταρχος

Συμφωνώ ότι πρέπει να πεθάνει,
αλλά με τον σωστό τρόπο.

Την κατάλληλη στιγμή.

Πρέπει να επιλέξουμε τις σωστές
κινήσεις που θα κάνουμε.

Η Κάτνις Έβερντιν,
είναι ένα σύμβολο.

Η Κοτσυφόκισσά τους.

Πιστεύουν ότι είναι
μια απ' αυτούς.

Πρέπει να τους δείξουμε,
πως είναι μια από μας.

Δεν χρειάζεται να καταστρέψουμε την ίδια
αλλά μόνο την εικόνα της.

Μετά, θ' αφήσουμε τους ανθρώπους
να κάνουν τα υπόλοιπα.

...

Κλείσε τις μαύρες αγορές,
παρ' τους τα λίγα που έχουν

και στη συνέχεια 
διπλασίασε τα μαστιγώματα και τις εκτελέσεις

και βάλε την τηλεόραση
να τα μεταδίδει ζωντανά.

Όλο και περισσότερος φόβος

Πρόεδρος

Ο φόβος δε θα 'χει αποτέλεσμα,
όσο έχουν ελπίδα.

Και η Κάτνις Έβερντιν
τους δίνει ελπίδα.

Πλούταρχος

Είναι αρραβωνιασμένη.

Κάν' τους όλους,
ν' ασχολούνται μ' αυτό.

Τι φόρεμα θα φορέσει; / (και καπάκι δείχνε) μαστιγώματα.

Πώς θα 'ναι η τούρτα; / Εκτελέσεις.

Ποιος θα παραβρεθεί; / Φόβος.

Πέτα τους το στα μούτρα.
Δείξ' τους ότι είναι μια από μας τώρα.

Θα την μισήσουν τόσο πολύ,
που μπορεί και να την σκοτώσουν αυτοί 
αντί για σένα.

Πρόεδρος

Πανέξυπνο!




Η κοτσυφόκισσα: