Σάββατο, 1 Φεβρουαρίου 2014

Temptations of Saint Anthony (part 2)











Ο Μέγας Αντώνιος είναι Άγιος της Ορθόδοξης Εκκλησίας και ο πρώτος ασκητής του Χριστιανισμού που θεμελίωσε τον Μοναχισμό. Έζησε στα χρόνια των αυτοκρατόρων Διοκλητιανού και Μαξιμιανού μέχρι και την εποχή του Μεγάλου Κωνσταντίνου και των παιδιών του. Το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του το έζησε ως ασκητής στην έρημο και πέθανε στις 17 Ιανουαρίου του 356 (σε ηλικία 105 ετών), οπότε και εορτάζεται η μνήμη του από τις Λουθηρανικές, τις Αγγλικανικές, τις Καθολικές και τις Ορθόδοξες εκκλησίες, όπου θεωρείται άγιος.













(Για τις παραπάνω αγιογραφίες του Αντωνίου δεν έχω βρει στοιχεία. 
Όποιος γνωρίζει σχετικά, παρακαλώ, ας ενημερώσει.)




Ο Αντώνιος γεννήθηκε επί εποχής Δεκίου, το έτος 251  στην πόλη Κομά της Άνω Αιγύπτου, κοντά στη Μέμφιδα, από πλούσιους χριστιανούς γονείς. Σε νεαρή ηλικία έχασε τους γονείς του και αφού μοίρασε την μεγάλη περιουσία του (μεταξύ της οποίας και τριακόσια εύφορα κτήματα) στους φτωχούς, κι εμπιστεύθηκε τη μικρή αδελφή του σε παρθεναγωγείο, αποσύρθηκε πρώτα εκτός της γενέτειράς του σε σπίτι που έκτισε ο ίδιος και αργότερα στην έρημο όπου και άρχισε να ζει ασκητικά.


_______






Ιερώνυμος Μπος
Ο Άγιος Αντώνιος (ή ο Άγιος Ιωάννης ο Βαπτιστής) ο Ερημίτης, 1500


Ο παραπάνω πίνακας αναφέρεται ως επί το πλείστον πως απεικονίζει τον Άγιο Ιωάννη τον Βαπτιστή ενώ ελάχιστες πηγές αναφέρουν πως απεικονίζει τον Άγιο Αντώνιο. Ωστόσο παρατίθεται εδώ μια και η υμνολογία της Ορθόδοξης Εκκλησίας παραλληλίζει τον Άγιο Αντώνιο τόσο με τον Ιωάννη τον Βαπτιστή όσο και με τον Προφήτη Ηλία. Όπως λέει και το απολυτίκιό του:  «Τον ζηλωτήν Ηλίαν τοις τρόποις μιμούμενος, τω Βαπτιστή ευθείαις ταις τρίβοις επόμενος, Πάτερ Αντώνιε». Ο Μέγας Αθανάσιος  ο οποίος έζησε κοντά του και συνέγραψε τον βίο του – στην πραγματικότητα μία εκτεταμένη επιστολή – λέει ότι είναι «μεγάλο κέρδος γι’ αυτόν και να θυμάται μόνον τον Αντώνιο». Ο ιερός Αυγουστίνος πήρε την οριστική απόφαση να μεταστραφεί στη χριστιανική πίστη και να βαπτιστεί, όταν μελέτησε τον βίο του Αγίου Αντωνίου. Ο σπουδαίος ασκητής του Γεροντικού, ο οποίος ζήτησε από τον Θεό να του φανερώσει όλους τους μεγάλους αγίους της εποχής του, είδε να εκπληρώνεται το αίτημά του, πλην του Αντωνίου. Και στο ερώτημά του στον Κύριο γιατί συνέβη αυτό, έλαβε την απάντηση ότι «ο Αντώνιος είναι πολύ κοντά μου και δεν μπορείς να τον δεις». Η Ορθόδοξη Εκκλησία  δια των ύμνων της τον χαρακτηρίζει: «Πατήρ Πατέρων», «φωστήρ φωστήρων», «οικουμένης το κλέος», «ο επί γης άγγελος και εν ουρανοίς άνθρωπος Θεού».


_________



Υπό το καθεστώς της ασκητικής ζωής δεν άργησε ο Αντώνιος να δέχεται τους πρώτους «πειρασμούς», είτε σαρκικούς, λόγω της νεότητάς του, είτε λογισμούς και ιδέες προκειμένου να διακόψει την ασκητική του ζωή. Οι πειρασμοί αφορούσαν άλλοτε τις βιολογικές σαρκικές ορμές και απολαύσεις με οπτασίες νεαρής κοπέλας, άλλοτε με εμβόλιμες ιδέες για τη φροντίδα της αδελφής του που κινδύνευε να γίνει πόρνη και άλλοτε την φιλαργυρία, φιλοδοξία κ.ά. Σε όλες τις περιπτώσεις ο Αντώνιος δεν πτοήθηκε. Ακολούθησαν ασθένειες όπου ο Αντώνιος κατάφερε επίσης να ξεπεράσει.


Τακτικά ο Αντώνιος, προκειμένου να αποφύγει σκανδαλισμούς, κατέφευγε σε μνήματα λίγο μακράν της πόλης όπου εντός αυτών συνέχιζε την άθληση επί μέρες, εκεί γνωστός του υπηρέτης του έφερνε φαγητό. Κάποια νύκτα δέχθηκε άγρια επίθεση από πλήθος δαιμόνων αφήνοντάς τον ημιθανή. Την επομένη όταν τον επισκέφθηκε ο δούλος του τον εξέλαβε ως νεκρό και τον μετέφερε στην πόλη. Όταν όμως ο Αντώνιος συνήλθε επέστρεψε στον πρότερο τάφο.









Herman, Paul, and Jean Limbourg, Γάλλο-Φλαμανδοί εικονογράφοι,
δραστηριοποιήθηκαν μεταξύ 1399 και 1416
Saint Anthony is Attacked by Devils, μεταξύ 1405 και 1408/9
από το εικονογραφημένο βιβλίο προσευχών:
Belles Heures of Jean de France, Duc de Berry




Εκεί επαναλήφθηκε νέα επίθεση των δαιμόνων υπό μορφή άγριων ζώων και ερπετών, λέων να βρυχάται, σκορπιός προσπαθώντας να τον κεντρίζει, ταύρος να τον κερατίζει κ.ά.









Stefano di Giovanni di Consolo 
γνωστός ως  il Sassetta (c.1392–1450/1451), Ιταλός ζωγράφος
Η πεσμένη ράβδος του Αγίου έχει απόληξη σε σχήμα ταυ
το σχήμα του Σταυρού του Αγίου Αντωνίου










Master of the Osservanza Triptych ή Osservanza Master
Ιταλός ζωγράφος της Σχολής της Σιένας 
δραστηριοποιήθηκε ανάμεσα στο 1430 και 1450








Fra Angelico (1395-1455) Ιταλός ζωγράφος και μοναχός










Master of Bonnat 
(δραστηριοποιήθηκε ανάμεσα στο 1475 και 1530)
The Temptation of Saint Anthony, δεύτερο μισό 15ου αι.




Έπειτα από είκοσι ολόκληρα χρόνια σκληρής ασκήσεως παρουσιάστηκε για πρώτη φορά σε ανθρώπους. Η αποδοχή που είχε ήταν ευρύτατη και μάλιστα έρχονταν σε αυτόν για να τους θεραπεύσει ακόμα. Αργότερα πήγε κοντά στα ερείπια ενός φρουρίου και κατοίκησε σε σπήλαιο χωρίς να τον βλέπει κανένας και χωρίς να δέχεται κανέναν παρά μόνο έναν γνωστό του, ο οποίος του έφερνε κάθε έξι μήνες ψωμί για ολόκληρο το εξάμηνο. Νυχθημερόν έκανε ασκητικούς αγώνες με τους οποίους έφτασε στο βαθμό της απάθειας, υπερβαίνοντας τα όρια της ανθρώπινης φύσης.









Follower of Hieronymous Bosh
La Τentation de Saint Antoine, μεταξύ 1490 και 1500










κύκλος του Jan Wellens de Cock 
The Temptation of Saint Anthony, μεταξύ 1506 και 1521








Follower of Hieronymous Bosh
The Temptation of Saint Anthony, μεταξύ 1520 και 1525 








Jan Mandijn (c.1500–c.1560) Ολλανδός ζωγράφος
The Temptation of Saint Anthony,  μεταξύ 1530 και 1560










Jan Mandijn, Pieter Huys et leur atelier 
Δεξιά από τα πόδια του Αγίου διακρίνεται ο χοίρος,
σύμβολο του Αγίου στη δυτική παράδοση

___


Παρά το γεγονός πως σε πολλούς πίνακες ο Άγιος εικονίζεται να κρατά ή να μελετά τις γραφές είναι γνωστό πως δεν είχε μάθει γραφή και ανάγνωση από δική του επιλογή. Ωστόσο άκουγε. Ο Άγιος Αθανάσιος αναφέρει για τα νεανικά χρόνια του Αντωνίου:

«...γράμματα μὲν μαθεῖν οὐκ ἠνέσχετο, βουλόμενος ἐκτὸς εἶναι καὶ τῆς πρὸς τοὺς παῖδας συνηθείας· τὴν δὲ ἐπιθυμίαν πᾶσαν εἶχε, κατὰ τὸ γεγραμμένον περὶ τοῦ Ἰακὼβ, ὡς ἄπλαστος οἰκεῖν ἐν τῇ οἰκίᾳ αὐτοῦ. Συνήγετο μέντοι μετὰ τῶν γονέων ἐν τῷ Κυριακῷ·
καὶ οὔτε ὡς παῖς ἐῤῥᾳθύμει, οὔτε ὡς τῇ ἡλικίᾳ προκόπτων κατεφρόνει· ἀλλὰ καὶ τοῖς γονεῦσιν ὑπετάσσετο, καὶ τοῖς ἀναγνώσμασι προσέχων, τὴν ἐξ αὐτῶν ὠφέλειαν ἐν ἑαυτῷ διετήρει.»

Αργότερα, πολλοί προσπάθησαν να τον χλευάσουν για την αγραμματοσύνη του. Ο Άγιος Αθανάσιος αναφέρει σχετικά:

«Ἄλλων δὲ πάλιν τοιούτων ἀπαντησάντων πρὸς αὐτὸν ἐν τῷ ὄρει τῷ ἔξω, καὶ νομιζόντων χλευάζειν, ὅτι μὴ μεμάθηκε γράμματα, λέγει πρὸς αὐτοὺς ὁ Ἀντώνιος· Ὑμεῖς δὲ τί λέγετε; Τί πρῶτόν ἐστι, νοῦς ἢ γράμματα; καὶ τί τίνος αἴτιον, ὁ νοῦς τῶν γραμμάτων, ἢ τὰ γράμματα τοῦ νοῦ; Τῶν δὲ εἰπόντων πρῶτον εἶναι τὸν νοῦν, καὶ τῶν γραμμάτων εὑρέτην· ἔφη ὁ Ἀντώνιος· ᾯ τοίνυν ὁ νοῦς ὑγιαίνει, τούτῳ οὐκ ἀναγκαῖα τὰ γράμματα. Τοῦτο καὶ τοὺς παρόντας καὶ αὐτοὺς ἐξέπληξεν. Ἀπῆλθον οὖν θαυμάζοντες, ὅτι τοσαύτην ἔβλεπον ἐν ἰδιώτῃ σύνεσιν· καὶ γὰρ οὐχ ὡς ἐν ὄρει τραφείς, κἀκεῖ γέρων γενόμενος, ἄγριον εἶχε τὸ ἦθος· ἀλλὰ καὶ χαρίεις ἦν καὶ πολιτικός. Τὸν δὲ λόγον εἶχεν ἠρτυμένον τῷ θείῳ ἅλατι· ὥστε μηδένα φθονεῖν, χαίρειν δὲ μᾶλλον ἐπ' αὐτῷ πάντας τοὺς ἐρχομένους πρὸς αὐτόν.»

«Το κείμενο του «Βίου του Αντωνίου» τονίζει επίσης ότι ο Αντώνιος θυμόταν τις Αγιογραφικές περικοπές που διαβάζονταν στην Εκκλησία: «κανένα από όσα ήταν γραμμένα δεν άφηνε να πέσει στο έδαφος, αλλά τα θυμόταν όλα, κι ύστερα η μνήμη του, του χρησίμευε ως βιβλίο». Το κείμενο μιλά αλλού για το σεβασμό του προς το διάβασμα. Εκείνο που συχνά παραλείπεται από μερικούς σχολιαστές του Αντωνίου είναι η ζωή της προφορικής παραδόσεως. Ο σύγχρονος άνθρωπος είναι πολύ συχνά σκλάβος του γραπτού κειμένου, ξεχνά πολύ συχνά ότι οι κοινωνίες ήκμαζαν κάποτε στηριζόμενες μόνο στον προφορικό λόγο. Οι άνθρωποι της αρχαιότητας μπορούσαν να απομνημονεύσουν τεράστια τμήματα του παραδοσιακού τους πνευματικού πολιτισμού. Είναι απλώς το φαινόμενο του γραπτού λόγου που επέτρεψε στο σύγχρονο άνθρωπο να υποδουλωθεί, τρόπον τινά, σ’ αυτόν, να διαβάζει μάλλον ένα κείμενο παρά να το ακούει και να το απομνημονεύει.» (η παράγραφος από το βιβλίο «Οι Βυζαντινοί Ασκητικοί και Πνευματικοί Πατέρες». Μετάφραση Παναγιώτη Κ. Πάλλη. Εκδόσεις Πουρναρά. Θεσσαλονίκη 1992).

Ο ίδιος ο Άγιος Αντώνιος έχει πει:

«Ἀνθρωποποιὸς πρέπει νὰ λέγεται αὐτὸς ποὺ μπορεῖ τοὺς ἀπαίδευτους νὰ τοὺς ἡμερώσει, γιὰ ν᾿ ἀγαπήσουν τὰ ἔργα τοῦ λόγου καὶ τὴν παιδεία.»




___








Pieter Huys (1509/1529—1577/1591) Φλαμανδός ζωγράφος
The Temptation of Saint Anthony, 1577








Follower of Hieronymous Bosh
The Temptation of Saint Anthony, μεταξύ 1551 και 1600
Στον ώμο διακρίνεται ο Σταυρός του Αγίου Αντωνίου 









Follower of Hieronymous Bosh
The Temptation of Saint Anthony, πιθανώς 17ος αι.
Στα πόδια του Αγίου διακρίνεται ο χοίρος










Follower of Hieronymous Bosh
The Temptation of Saint Anthony, 17ος αι.
Κι εδώ διακρίνεται ο χοίρος










Isaac van Swanenburg (1537-1624) Ολλανδός ζωγράφος


λεπτομέρεια:









Το 311, στους φοβερούς διωγμούς των χριστιανών που οργανώθηκαν την εποχή του Μαξιμιανού εγκατέλειψε το ερημητήριό του και κατήλθε στην Αλεξάνδρεια για να δώσει τη μάχη του στο πλευρό των διωκομένων. Το ίδιο έγινε σαράντα χρόνια αργότερα όταν σε ηλικία εκατό χρονών κατήλθε για μια ακόμη φορά στην Αλεξάνδρεια, για να καταπολεμήσει την αίρεση του Αρείου. Είχε αλληλογραφία με το Μεγάλο Κωνσταντίνο και τους γιους του οι οποίοι τον σέβονταν βαθύτατα και ζητούσαν τις συμβουλές του. Στη βιογραφία του αναφέρεται πως στην αρχή απαξιούσε να απαντήσει στον πρώτο αυτοκράτορα του Βυζαντίου και μόνο όταν του είπαν οι μαθητές του πως ήταν και ο ίδιος πιστός, καταδέχτηκε να του απαντήσει, όπως θα απαντούσε στον οποιονδήποτε πιστό.  

«Ἔφθασε δὲ καὶ μέχρι βασιλέων ἡ περὶ Ἀντωνίου φήμη. Ταῦτα γὰρ μαθόντες Κωνσταντῖνος ὁ Αὔγουστος, καὶ οἱ υἱοὶ αὐτοῦ Κωνστάντιος καὶ Κώνστας οἱ Αὔγουστοι, ἔγραφον αὐτῷ ὡς πατρί, καὶ ηὔχοντο λαμβάνειν ἀντίγραφα παρ' αὐτοῦ. Ἀλλ' οὔτε τὰ γράμματα περὶ πολλοῦ τινος ἐποιεῖτο, οὔτε ἐπὶ ταῖς ἐπιστολαῖς ἐγεγήθει· ὁ αὐτὸς δὲ ἦν, οἷος καὶ πρὸ τοῦ γράφειν αὐτῷ τοὺς βασιλέας. Ὅτε δὲ ἐκομίζετο αὐτῷ τὰ γράμματα, ἐκάλει τοὺς μοναχούς, καὶ ἔλεγε· Μὴ θαυμάζετε, εἰ γράφει βασιλεὺς πρὸς ἡμᾶς, ἄνθρωπος γάρ ἐστιν· ἀλλὰ μᾶλλον θαυμάζετε, ὅτι ὁ Θεὸς τὸν νόμον ἀνθρώποις ἔγραψε, καὶ διὰ τοῦ ἰδίου Υἱοῦ λελάληκεν ἡμῖν. Ἐβούλετο μὲν οὖν μὴ δέχεσθαι τὰς ἐπιστολάς, λέγων οὐκ εἰδέναι πρὸς τὰ τοιαῦτα, ἀντιγράφειν· προτραπεὶς δὲ παρὰ τῶν μοναχῶν, ὅτι Χριστιανοί εἰσιν οἱ βασιλεῖς, καὶ ἵνα μὴ ὡς προῤῥιφέντες σκανδαλισθῶσιν, ἐπέτρεπεν ἀναγινώσκεσθαι. Καὶ ἀντέγραφεν, ἀποδεχόμενος μὲν αὐτούς, ὅτι τὸν Χριστὸν προσκυνοῦσι, συνεβούλευε δὲ τὰ εἰς σωτηρίαν·».


Ο Μέγας Αντώνιος κοιμήθηκε την 17η Ιανουαρίου του 356 μ.Χ. Πρόβλεψε με θαυμαστή ακρίβεια το θάνατό του, ο οποίος συνέβηκε σε ηλικία "εγγύς ετών πέντε και εκατόν". Μία από τις τελευταίες επιθυμίες του Οσίου ήταν να μη φανερωθεί ο τόπος της ταφής του.











Lucas van Leyden (1494-1533) Ολλανδός χαράκτης και ζωγράφος










Jacques Callot (1592-1635) 
Χαράκτης από το ανεξάρτητο δουκάτο της Λωρραίνης
La tentation de saint Antoine, première planche, 1616-1617












Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου