Κυριακή, 29 Απριλίου 2012

Η Λευκή Θεά

*



Η Λευκή Θεά


Εκτός της «ελληνικότητας», ως ευρωπαίοι, φέρουμε και την «προ-ελληνικότητα» μέσα μας. Άβαντες, Αίμονες, Λέλεγες, Άονες, Δρύοπες, λογίζονται ως προελληνικά φύλα, ενώ Πελασγοί, ονοματίζονταν από τους αρχαίους Έλληνες συγγραφείς, το σύνολο των Προελλήνων.  Οι πρώτοι Έλληνες που εισέβαλλαν στην Ελλάδα ήταν οι Αχαιοί, σταμάτησαν στη Θεσσαλία περί το 1900 π.Χ., ήταν πατριαρχικοί ποιμένες και λάτρευαν μια ινδοευρωπαϊκή τριάδα θεών οι οποίοι μεταγενέστερα ονομάστηκαν Ζευς, Ποσειδών και Άδης. Προοδευτικά κατέκτησαν ολόκληρη την Ελλάδα και προσπάθησαν να καταστρέψουν τον ημι-μητριαρχικό πολιτισμό της Εποχής του Χαλκού που βρήκαν εδώ. Συμμάχησαν, ωστόσο, με το σύμμικτο πληθυσμό της ηπειρωτικής χώρας και των νησιών, τους οποίους ονόμασαν Πελασγούς (θαλασσοπόρους). Το όνομα με το οποίο θα μπορούσαν να αυτοαποκαλούνται οι Πελασγοί, είναι Δαναοί (εκ της Θεάς Δανάης που προΐστατο της γεωργίας). Οι πρώτοι Δαναοί ίσως ανηφόρισαν προς το Αιγαίο από τη λίμνη Τριτωνίδα και είναι μάλλον απίθανο να είχαν πάρει αυτό το όνομα πριν φτάσουν στη Συρία. Το ότι οι Κόττιοι, που έφθασαν στη Βόρεια Ελλάδα από τη Μαύρη Θάλασσα μέσω Φρυγίας και Θράκης, λογίζονταν επίσης ως Δαναοί αποδεικνύει ότι ήρθαν πριν από τους Αιολείς. Μπορούμε να θεωρήσουμε ότι οι Ελληνολίβυοι και οι Θρακοφρύγες είχαν συγγενικά στοιχεία και ότι οι δύο αυτές φυλετικές ομάδες ήταν συναφείς με τους πρώιμους Κρήτες.  Το όνομα Δαναοί, το υιοθέτησαν επίσης οι Αχαιοί που είχαν καταλάβει την Αργολίδα και έγιναν επίσης θαλασσοπόροι. Όσοι Αχαιοί έμειναν βορείως του Ισθμού της Κορίνθου έγιναν γνωστοί ως Ίωνες, τα παιδιά της Αγελάδας – θεάς Ιούς.
Οι περισσότερο πολεμοχαρείς από τους εναπομείναντες Πελασγούς ήταν οι Κένταυροι της Μαγνησίας. Οι τιτανομαχίες και γιγαντομαχίες που διεξήγαγαν οι ολύμπιοι θεοί όπως και οι μάχες εναντίον των Κενταύρων, αφορούν στην προσπάθεια των Ελλήνων (και της θρησκείας τους) να καθυποτάξουν τους Προέλληνες (και τη δική τους θρησκεία). Οι Έλληνες έκριναν αναγκαίο να υποτάξουν τους πολεμοχαρείς Μαγνήσιους στα οχυρά τους του Πηλίου και της Όσσας – προφανώς λόγω των προβλημάτων που ανέκυπταν από τις εξωγαμικές πρακτικές τους οι οποίες έρχονταν σε αντίθεση προς τις ολύμπιες πατριαρχικές αντιλήψεις και τους προσέδιδε την ανυπόστατη φήμη των ερωτομανών.      
Οι Αχαιοί εκμινωίστηκαν μεταξύ δέκατου έβδομου και δέκατου πέμπτου αιώνα κατά την Ύστερη Μινωική Εποχή, η οποία, όσον αφορά τον ελληνικό χώρο, ονομάζεται Μυκηναϊκή από τις Μυκήνες, την πρωτεύουσα της δυναστείας του Ατρέα*. Οι Αιολείς Έλληνες εισέβαλλαν στη Θεσσαλία από τα βόρεια. Συμφιλιώθηκαν με τους Δαναούς Αχαιούς και έγιναν γνωστοί ως Μινύες. Πιθανότατα και οι δύο εθνότητες πήραν μέρος στη δήωση της Κνωσού, περίπου το 1400 π.Χ., που σήμανε το τέλος της θαλασσοκρατορίας των Κρητών.
Η εξασθένηση της Κρήτης, όπου πλέον είχε αρχίσει ευρέως να χρησιμοποιείται η ελληνική γλώσσα, είχε ως αποτέλεσμα τη μεγάλη επέκταση της μυκηναϊκής ισχύος. Περί το 1250 π.Χ. ηγέρθη μια σαφής διαφορά μεταξύ των Δαναών Αχαιών και των άλλων λιγότερο εξελιγμένων Αχαιών της Βορειοδυτικής Ελλάδας που είχαν εισβάλλει στην Πελοπόννησο, ίδρυσαν νέα πατριαρχική δυναστεία, αποκήρυξαν την κυριαρχία της Μεγάλης Θεάς και θέσπισαν το γνωστό Ολύμπιο Πάνθεο όπου δέσποζε ο Ζευς και οι θεοί και οι θεές αντιπροσωπεύονταν εξ ίσου. Οι μύθοι για τους καβγάδες του Δία με τη σύζυγό του Ήρα (ένα από τα ονόματα της Μεγάλης Θεάς), με τον αδελφό του Ποσειδώνα και με τον Απόλλωνα των Δελφών υποδεικνύουν ότι η θρησκευτική επανάσταση αντιμετώπισε στην αρχή τη σθεναρή αντίσταση των Δαναών και των Πελασγών. Ωστόσο, ενωμένη η Ελλάδα (Προέλληνες και Πρωτοέλληνες) κατέκτησε την Τροία στην είσοδο των Δαρδανελίων, την πόλη που εισέπραττε διόδια για τις εμπορικές συναλλαγές των Ελλήνων με τη Μαύρη Θάλασσα και την Ανατολή. Η ισχύς της προαχαϊκής θεάς Δανάης του Άργους επεκτεινόταν μέχρι τη Θεσσαλία και είχε υπό την προστασία της την πρώιμη αχαϊκή δυναστεία, τον οίκο του Περσέα (ορθότερα Πτερσεύς, «εξολοθρευτής»). Από την εποχή του Ομήρου όμως η Δανάη είχε εξανδρισθεί σε Δαναό, γιο του Βήλου, ο οποίος λέγεται ότι είχε φέρει τις «κόρες» του (Δαναΐδες) στην Ελλάδα από την Λιβύη μέσω Αιγύπτου. Στα ομηρικά έπη, οι Πελασγοί  αναφέρονται ως σύμμαχοι των Τρώων.
Ο Τρωικός Πόλεμος διεξήχθη πριν από την κάθοδο των Δωριέων. Μια γενιά μετά την πτώση της Τροίας, οι Δωριείς εισβάλλουν στην Ελλάδα σκοτώνοντας, λεηλατώντας και καίγοντας.  Βασισμένος σε ιστορικά και μυθολογικά στοιχεία, στον διωγμό και τη μετάβασή τους προς Βορρά, των Προελλήνων, Πρωτοελλήνων και των προσμίξεών τους, από τις αλλεπάλληλες καθόδους Ελληνικών φύλων εκ των οποίων ως τελευταίοι λογίζονται οι Δωριείς, ο Ρόμπερτ Γκρέιβς, στη Λευκή Θεά του, εισηγείται τη στενή σχέση της πρώιμης βρετανικής και ελληνικής θρησκείας, αλλά και την κοινή καταγωγή από τους λαούς του Αιγαίου ολόκληρης της ευρωπαϊκής ποιητικής παράδοσης. Οι πενήντα Δαναΐδες εμφανίζονται και στην ιστορία της πρώιμης Βρετανίας. Σύμφωνα με θρύλο που διέσωσε ο Νένιος, η Βρετανία έλκει το αρχαιότερο όνομά της Αλβιών, με το οποίο είναι γνωστή στον Πλίνιο, από την Αλβίνα, «Λευκή Θεά», τη μεγαλύτερη των Δαναΐδων Νυμφών.  Το όνομα Αλβίνα – παραλλαγμένο δόθηκε στον ποταμό Έλβα, στα λατινικά Albis, και παραπέμπει στις γερμανικές λέξεις Elven, «αερικά», Alp, «εφιάλτης» και  Apdrücken, «στοιχείο ή δαίμονας» - συνδέεται με τα ελληνικά αλφός, «υπόλευκη λέπρα» (albus στα λατινικά), άλφιτον, «πλιγούρι από κριθάρι», και Αλφιτώ, η «Λευκή Θεά», η οποία κατά την Κλασσική Εποχή είχε εκφυλιστεί σε απλό μπαμπούλα για τα παιδιά, αλλά αρχικά φαίνεται ότι ήταν η Κριθαρο-θεά των Δαναών στο Άργος. Ο Σερ Τζέιμς Φρέιζερ εκτιμά ότι είναι είτε η Δήμητρα είτε το άλλο σκέλος του ζευγαριού, η Περσεφόνη. Ο όρος αργός καθαυτόν σημαίνει «λαμπερός λευκός». Σημαίνει επίσης «γρήγορος σαν λάμψη».

Εν κατακλείδι, ο Γκρέιβς, εισηγείται ότι σε διαφορετικές περιόδους της δεύτερης π.Χ. χιλιετίας, εισβολείς από τα βορειοανατολικά και νοτιοανατολικά εκτόπισαν από την περιοχή του Αιγαίου το συνασπισμό εμπορικών φύλων που οι Αιγύπτιοι ονόμαζαν «λαούς της θάλασσας». Ότι ορισμένα από αυτά τα φύλα περιπλανήθηκαν δυτικά, επίσης μέσω γνωστών εμπορικών δρόμων, φθάνοντας στην Ιρλανδία μέσω Βόρειας Αφρικής και Ισπανίας. Άλλα φύλα πάλι εισέβαλλαν στη Συρία και στη Χαναάν. Οι επιρροές των φύλων του Αιγαίου που μετοίκισαν ανατολικά, εν τέλει εναρμονίστηκαν στην Πεντάτευχο με το σώμα των σημιτικών, ινδοευρωπαϊκών και ασιατικών μύθων και συνέθεσαν τις θρησκευτικές παραδόσεις του μικτού συνασπισμού των δώδεκα φυλών του Ισραήλ. Η σχέση μεταξύ των πρώιμων εβραϊκών μύθων, των ελληνικών και των κέλτικων είναι ότι και τα τρία γένη εκπολιτίστηκαν από τον ίδιο λαό που βρισκόταν στο χώρο του Αιγαίου, τον οποίο κατέκτησαν και απορρόφησαν. Αιρετική ιστορική εισήγηση του Γκρέιβς, αποτελεί επίσης πως ακόμα και το Φοινικικό αλφάβητο, προτού εισαχθεί στο Αιγαίο από την Ανατολή, είχε προηγουμένως εξαχθεί από το Αιγαίο, σε πρώιμη μορφή προς την Ανατολή. Ακόμα και ο Αδάμ, της Βίβλου, σύμφωνα με τον Γκρέιβς είναι ο Αδάμας, ήρωας αποικίας των Δαναών κοντά στην πόλη Βύβλο (σημαντικό κέντρο εισαγωγής και επεξεργασίας παπύρων).

Η πατριαρχία (όπου άντρες  - θεοί - γεννούν υιούς/διαδόχους τους), ήρθε και επιβλήθηκε εξ ανατολών με «θρησκευτική επανάσταση» που κράτησε επί αιώνες έναντι της θρησκείας των Προελλήνων, βρίσκοντας σθεναρή αντίσταση από τη μητριαρχική παράδοση, η οποία, στα νησιά μας (που αποτελούν την  αέναη αρχή μας) εκφράζεται ακόμα με τη λατρεία προς την Παναγία την Θαλασσινή.  Ακόμα και η διαδεδομένη απήχηση του καθολικισμού, σύμφωνα με τον Γκρέιβς, πέραν της πατριαρχικής Τριάδος και του ανδροκρατούμενου ιερατείου, βασίζεται μάλλον στη θρησκευτική παράδοση του Αιγαίου του σχήματος Μητέρα-Γιος στην οποία βαθμηδόν επανέρχεται, παρά στα αραμαϊκά και ινδοευρωπαϊκά στοιχεία του σχήματος Πόλεμος-θεός.  

*Για την κατάρα των Ατρειδών και τη λύση της, την οποία εξετάζει ο Νίκος Λυγερός (στα κείμενά του Για να είσαι αθώος πρέπει να σε κατηγορήσουν και Για να αθωωθείς πρέπει το έγκλημα να είναι δίκαιο) ως προς το επίπεδο της υψηλής στρατηγικής που μεταφράζεται στα δικαιώματα της Ανθρωπότητας με την μετα-γνώση και όχι μόνο την γνώση, αξίζει να αναφέρουμε - παράλληλα και πέραν των συλλογισμών του Ν. Λυγερού - πως ο Απόλλων, σύμβουλος της υπεράσπισης στη δίκη του Ορέστη, στο μελετημένο λόγο του αμφισβήτησε την σημασία της μητρότητας λέγοντας ότι η γυναίκα δεν διαφέρει από το απαθές αυλάκι του αλετριού όπου ο άντρας ρίχνει τον σπόρο του. Ο Ορέστης είχε δικαίωμα να κάνει όσα έκανε, διότι μόνο ο πατέρας δικαιούται να λέγεται γονεύς. Όταν κατά την ψηφοφορία αποδείχτηκε ότι οι ψήφοι μοιράζονται ακριβώς στη μέση, η Αθηνά (γυναικεία θεότητα που πρόδωσε τη φύση της) τάχθηκε αμέσως στο πλευρό των πατέρων ρίχνοντας την ψήφο της υπέρ του Ορέστη. Οι Ερινύες όμως θρηνούσαν γοερά για την ανατροπή των αρχαίων νόμων από τους αναρριχηθέντες στην ιεραρχία θεούς.
Σύμφωνα με τον Γκρέιβς, ο Αισχύλος όπως και ο Ευριπίδης, στις σχετικές τραγωδίες τους ασκούσαν θρησκευτική προπαγάνδα:   η απαλλαγή του Ορέστη αναφέρεται στην τελική νίκη της πατριαρχίας που συνέβη στην Αθήνα, όπου η Αθηνά – η θεά Νήιθ της Λιβύης ή Άναθ της Παλαιστίνης, υπέρτατη αντρογυναίκα που γεννήθηκε  ξανά (επί πατριαρχίας) από το κεφάλι του Δία και, όπως τονίζεται από τον Αισχύλο, ούτε που θέλει να ξέρει για τη θεϊκή μητέρα – παραβλέπει ακόμα και την προμελετημένη μητροκτονία. Αν και αθωώθηκε, ο Ορέστης καταδιωκόταν πάντα από τις Ερινύες, τις οποίες κατάφερε τελικά να εξευμενίσει και να τις ονομάσει Ευμενίδες, όταν, μετά την τολμηρή επίσκεψή του στη χώρα των Ταύρων, θυσίασε προς αυτές έναν μαύρο αμνό στην πυρά.

Το παραπάνω κείμενο, στο μεγαλύτερο μέρος του, αποτελεί σύνθεση δανείων από τη Λευκή Θεά, Ιστορική γραμματική του ποιητικού μύθου, του Ρόμπερτ Γκρέιβς, των εκδόσεων Κάκτος 1998, όπως και από το βιβλίο του Οι Ελληνικοί Μύθοι – Τρίτος Τόμος, των εκδόσεων Πλειάς – Ρούγκας, 1979.

*

4 σχόλια:

  1. Στο κεφάλαιο Χαρακτήρας και έργα της Αθηνάς του πρώτου τόμου των Ελληνικών Μύθων του, ο R. Graves αναφέρει για την Αθηνά πως «το έλεός της ήταν μεγάλο: όταν οι ψήφοι των δικαστών είναι ίσες σε ποινική δίκη στον Άρειο Πάγο, αυτή ρίχνει πάντοτε την αποφασιστική ψήφο για να απαλλαγεί ο κατηγορούμενος». Τ’ ότι επομένως παραβλέπει ακόμα και την προμελετημένη μητροκτονία και τάσσεται υπέρ των πατέρων και κατά των μητέρων, ψηφίζοντας υπέρ της αθώωσης του μητροκτόνου Ορέστη, αποδυναμώνεται ως επιχείρημα υπέρ της πατριαρχικής φύσης της, μια και υπερισχύει το έλεος που επιδεικνύει πάντα για όλους ανεξάρτητα τους κατηγορούμενους, μητροκτόνους ή μη, το οποίο είναι στοιχείο μάλλον της θηλυκής πλευράς της.

    «Παρ’ όλα αυτά», λέει παρακάτω, στο ίδιο κεφάλαιο, ο Γκρέιβς, «άπαξ και βρεθεί στη μάχη, ουδέποτε βγαίνει χαμένη, ακόμη και εναντίον του ίδιου του Άρη, δεδομένου ότι είναι καλύτερα καταρτισμένη απ’ αυτόν στην τακτική και στη στρατηγική. Οι συνετοί πολέμαρχοι καταφεύγουν πάντοτε στη συμβουλή της». Αν και γυναίκα, είναι επομένως ισχυρότερη από τον Πόλεμο-θεό, αφού οι πολέμαρχοι – πατριάρχες την συμβουλεύονται και τη θεωρούν ανώτερη του Άρη.

    Τ’ ότι επίσης αποστρέφεται τη γέννησή της από τη θάλασσα (ως κόρη του Ποσειδώνα) και αναγνωρίζει ως πατέρα της τον Δία, από του οποίου το κεφάλι ξανά-γεννήθηκε, ισοσκελίζεται από το γεγονός πως στο δικό της το κεφάλι, φορά πάντα την περικεφαλαία με τις σφίγγες (ενώ στο στήθος και στη ν ασπίδα της έχει τη γοργόνα)
    μια και πάντα είναι και η ίδια σφίγγα όσο και γοργόνα. Εξ άλλου ο Ποσειδώνας γίνεται ο θεός της θάλασσας επί πατριαρχίας.

    Θα επανέλθουμε.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Από το προηγούμενο σχόλιο:
    «…το οποίο είναι στοιχείο μάλλον της θηλυκής πλευράς της», η οποία υπερβαίνει την έννοια του Δικαίου της πράξης και δικαιώνει τη ζωή. Η Αθηνά κάνει τεράστιο αγώνα έκτοτε να απαλλάξει τον Ορέστη από τις Ερινύες, οι οποίες εξακολουθούν να τον καταδιώκουν και ως αθωωμένο, και για τις οποίες δεν πρέπει να ξεχνάμε α) ότι δεν είναι φαντάσματα του νου του Ορέστη/θύτη/αθωωμένου (αν και προσωποποιημένες τύψεις, δεν παύουν να είναι οντότητες/θεότητες) και β) δεν τις αφορούν ούτε τις δεσμεύουν οι τελεσίδικες αποφάσεις του Αρείου Πάγου, διότι απλούστατα, τα ανώτατα δικαστήρια δεν έχουν τη δύναμη να καθυποτάξουν τις Ερινύες. Ο Ορέστης στους περισσότερους μύθους δεν βρήκε ποτέ αναπαμό, αν και αθωωμένος από το ανώτατο δικαστήριο.

    Θα επανέλθουμε. Πάντα θα επανερχόμαστε.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Χαρακτήρας και έργα της Αθηνάς:

    http://tinker-tinker-tinker.blogspot.com/2012/02/blog-post_25.html

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Αν ο Αίγισθος σκοτώνει τον Αγαμέμνονα το κάνει υποκινούμενος από την Κλυταιμνήστρα η οποία δύναται κάλλιστα να παριστά τη Σελήνη-θεά στη χάση της. Τις χθόνιες μορφές της Θεάς. Ναι μεν ήταν νέα όταν ο Αγαμέμνονας έσφαξε τον άντρα της και το βρέφος της στην αγκαλιά της, την έκανε με τη βία γυναίκα του, ενώ θυσίασε και την κόρη της από τον ίδιο, την Ιφιγένεια – και είχε κάθε λόγο να ετοιμάσει το τελευταίο λουτρό του Αγαμέμνονα, όπως ακριβώς το ετοίμασε - ωστόσο, χρησιμοποίησε τον Αίγισθο όχι ως Νέα Σελήνη, αλλά ως Πανσέληνος και Γηραιά και ήταν αυτή που ουσιαστικά κυβερνούσε. Αντίπαλός της η κόρη της Ηλέκτρα. Η Νέα Σελήνη-θεά. Αυτή προετοιμάζει χρόνια και περιμένει το χέρι του Ορέστη, για να διεκδικήσει αυτό που της στερεί η Γηραιά Σελήνη-θεά, η μάνα της, αφού έχει βάλει στην κεφαλή του βασιλικού Οίκου τον Αίγισθο. Στη φυσική πορεία, εξάλλου, η Νέα Σελήνη διαδέχεται πάντα, ούτως ή άλλως, τη Γηραιά. Ο ηθικός αυτουργός, η Ηλέκτρα, ούτε δικάζεται ούτε κατατρύχεται από τις Ερινύες, που μάταια η Αθηνά προσπαθεί να κατευνάσει προς όφελος του Ορέστη. Η Κλυταιμνήστρα κλέβει τη βασιλεία από τον Αγαμέμνονα, στο όνομα του Αίγισθου και η Ηλέκτρα κλέβει τη βασιλεία από τον Αίγισθο (στην ουσία, από την Κλυταιμνήστρα) στο όνομα του Ορέστη. Η Αθηνά σαφώς και οφείλει να υπερασπιστεί το «όργανο» που επέφερε την ισορροπία, τον αθώο Ορέστη.

    ΑπάντησηΔιαγραφή