Κυριακή, 12 Φεβρουαρίου 2012

Ο Δικαστής Sisamnes

στους Έλληνες Βουλευτές, Δικαστές και Δημόσιους Λειτουργούς
___________________________________________________________________________________

Gerard David (περ. 1460 – 1523) Φλαμανδός ζωγράφος


Η απόφαση του Καμβύση, Η εκδορά του δικαστή Sisamnes, δίπτυχο, 1498, ελαιογραφία σε ξύλο βελανιδιάς. 182x159cm ο κάθε πίνακας. Ανάθεση για το γραφείο του Αντιδημάρχου της Bruges (τότε ανήκε στη Βουργουνδία). Σήμερα, ανήκει στη συλλογή του Μουσείου Groeninge στην πόλη Bruges (Μπριζ). Οι πίνακες απεικονίζουν την ιστορία του πέρση δικαστή Sisamnes, ο οποίος τιμωρήθηκε να γδαρθεί ζωντανός επειδή δωροδοκήθηκε. Η ανάθεση είχε σκοπό να υπενθυμίσει στους δημοτικούς συμβούλους την ανάγκη να παραμένουν αδιάφθοροι.

______________________________________________________________

Οι πίνακες βασίζονται σε μια ιστορία σχετικά με τη δίκη και την εκτέλεση ενός άδικου και διεφθαρμένου δικαστή, του Sisamnes που σημειώθηκε τον 6ο π.Χ. αι. Ο Έλληνας ιστορικός Ηρόδοτος (485-421/415 π.Χ.) διατηρεί για τις επόμενες γενιές την ιστορία της σκληρής απόφασης του Πέρση βασιλιά Καμβύση ΙΙ, ο οποίος βασίλεψε από το 529 έως το 522 π.Χ., εναντίον του διεφθαρμένου δικαστή Sisamnes. Η ιστορία παρουσιάζεται συνοπτικά στο πέμπτο βιβλίο των Ιστοριών του Ηροδότου.

Ο Sisamnes, μας λέει ο Ηρόδοτος, ήταν ένας βασιλικός δικαστής επί της βασιλείας του βασιλιά Καμβύση II. Ο Sisamnes δέχθηκε δωροδοκία από ένα εκ των μερών σε μια δίκη, και ως εκ τούτου έβγαλε μια άδικη απόφαση. Ο βασιλιάς Καμβύσης έμαθε για την δωροδοκία, κατηγόρησε τον Sisamnes, και διέταξε να τον συλλάβουν και να τον τιμωρήσουν, αλλά όχι με συνηθισμένη τιμωρία. Η τιμωρία ήταν τόσο ευφάνταστη όσο και σκληρή:


Ο βασιλιάς Καμβύσης διέταξε να του σκίσουν το λαιμό , να του γδάρουν όλο το δέρμα και να περιδέσουν την καρέκλα στην οποία ο Sisamnes συνήθιζε να κάθεται για να εκδίδει τις ετυμηγορίες του, με λωρίδες από το δέρμα του.

Η επινοητικότητα του Καμβύση δεν σταμάτησε εκεί. Σε αντικατάσταση του γδαρμένου και φονευμένου δικαστή Sisamnes , διόρισε τον γιο του Sisamnes, Otanes ως το νέο δικαστή. Ο Καμβύσης προειδοποίησε τον Otanes να έχει κατά νου την προέλευση του δέρματος της έδρας πάνω στην οποία κάθεται όταν προβαίνει στην εξέτασή των μαρτύρων προκειμένου να εκδίδει τις αποφάσεις του.

Το 1498, ανατέθηκε από τους δημοτικούς συμβούλους της πόλης της Μπριζ στον David Gerard, να ζωγραφίσει δύο πίνακες που απεικονίζουν την αρχαία ιστορία. Το ολοκληρωμένο έργο επρόκειτο να αναρτηθεί στους θαλάμους των δημοτικών συμβούλων στο δημαρχείο. Αυτό ήταν τότε μια προειδοποίηση προς τους τοπικούς δικαστές οι οποίοι θα έβλεπαν τους πίνακες κάθε μέρα, ότι η πόλη ανέμενε να επιτελούν το καθήκον τους και να αποδίδουν τη δικαιοσύνη ανεπηρέαστοι από τη διαφθορά των εξωτερικών οικονομικών συμφερόντων. Έτσι, κι ενώ αυτή η ιστορία του 6ου π.Χ. αι.  δεν είχε καμία σχέση με την κοινωνία του 15ου  αι., ο David χρησιμοποίησε την τεχνική που είναι γνωστή ως "actualisation" και είναι αντιπροσωπευτική της εν λόγω περιόδου,  ντύνοντας τους χαρακτήρες του με φλαμανδικά ρούχα της εποχής του.


Η προσπάθεια του ζωγράφου να πει την ιστορία δίχως τη χρήση λέξεων διαφαίνεται καθώς, στον πρώτο πίνακα, πάνω αριστερά, στο χαγιάτι που βρίσκεται κάτω από την αψίδα, βλέπουμε τον δικαστή να αποδέχεται τη δωροδοκία από τον έναν εκ των διαδίκων ή από κάποιον υπηρέτη του. Στο αριστερό μέρος της αψίδας φαίνεται το  Burgher's Lodge της Μπριζ. Πάνω από την έδρα του δικαστή που κάθεται ο Sisamnes, φαίνονται τα οικόσημα του Φιλίππου του Ωραίου  και της συζύγου του Ιωάννας της Καστίλης.

Ο γενειοφόρος χαρακτήρας στο κέντρο της ομάδας που στέκονται ενώπιον του Sisamnes, είναι Ο Καμβύσης, ο κατήγορος. Φαίνεται να καταμετρά με τα δάχτυλα του τις κατηγορίες που απαγγέλλει στον δικαστή. Μπορεί κανείς να δει την ανησυχία στο πρόσωπο του Sisamnes, καθώς αντιλαμβάνεται πως η μοίρα του έχει πλέον σφραγιστεί. 


Αυτό που έπρεπε να επιτευχθεί με αυτόν τον πίνακα ήταν να προκληθεί το μίσος για τον Sisamnes. Ο ζωγράφος το πέτυχε αυτό δίνοντας στον δικαστή τη μορφή του Pieter lanchals, ενός συνωμότη που πρόδωσε την πόλη της Μπριζ κατά τη διαμάχη του Μαξιμίλιαν Ι της Αυστρίας με το Συμβούλιο της Μπριζ. Η ομάδα των ανθρώπων ορισμένοι από τους οποίους είναι πορτρέτα των τότε δημοτικών συμβούλων της Μπριζ, παρακολουθούν το γεγονός, ενώ ολόκληρη η πόλη παρίσταται ως μάρτυρες κατηγορίας. Ο άνδρας που φορά το κόκκινο καπέλο  στα αριστερά του Sisamnes, είναι ο νεαρός Φίλιππος ο Ωραίος, κυβερνήτης της Βουργουνδίας.


Οι ανάγλυφες εσοχές σε σχήμα μεταλλίου σε κάθε πλευρά της έδρας του δικαστή απεικονίζουν σκηνές από τις Μεταμορφώσεις του Οβίδιου. Στα αριστερά είναι ο Ηρακλής και η Δηιάνειρα, η σύζυγός του, που μαθαίνοντας πως προδόθηκε ο έρωτάς της, του έδωσε να φορέσει ρούχο που ήταν εμποτισμένο με το αίμα του Κενταύρου (νομίζοντας πως έτσι θα ξανακερδίσει τον έρωτα του Ηρακλή). Το δηλητηριασμένο αίμα όμως έκαψε τη σάρκα του Ηρακλή και την έκανε να πέσει από το σώμα του. Το έγκλημα που διέπραξε ο Sisamnes, ήταν μια προδοσία κατά της δικαιοσύνης - μια προδοσία κατά του λαού της Μπριζ . Το αποτέλεσμα της τιμωρίας επρόκειτο να είναι παρόμοιο με εκείνο που συνέβη στον Ηρακλή.

Το μετάλλιο στα δεξιά δείχνει τον θεό Απόλλωνα και τον σάτυρο Μαρσύα σε μουσικό διαγωνισμό μεταξύ τους του οποίου οι όροι ήταν ότι ο νικητής θα μπορούσε να τιμωρήσει με όποιον τρόπο ήθελε τον ηττημένο. Δεδομένου ότι ο διαγωνισμός κρίθηκε από τις Μούσες, ο Μαρσύας φυσικά έχασε και γδάρθηκε ζωντανός  σε μια σπηλιά κοντά στην πόλη των Κελαινών  (στη Φρυγία)  γιατί διέπραξε ύβρη προκαλώντας έναν θεό. Ο Μαρσύας θεωρήθηκε το σύμβολο της υποκρισίας. Ο ζωγράφος  μέσω της παράστασης αυτού του μεταλλίου θέλησε πιθανώς να υπενθυμίσει ότι η δικαιοσύνη που όφειλε να αποδίδει ο Sisamnes, ήταν ένα δώρο των Θεών προς τους ανθρώπους. Η αποδοχή της δωροδοκίας  ήταν μια αμαρτία ενάντια τους ανθρώπους, μια και η δικαιοσύνη δεν ανήκε σε αυτόν, αλλά ανήκε στο λαό.


Στο δεξιό πίνακα του δίπτυχου απεικονίζεται η τύχη του Sisamnes, αφού έχει καταδικαστεί για δωροδοκία. Η τιμωρία ήταν σκληρή, αν και η εκδορά δεν ήταν κάτι ασυνήθιστο κατά τον δέκατο πέμπτο αιώνα. Βλέπουμε τον  Sisamnes ξαπλωμένο, γυμνό πάνω σε ένα τραπέζι και τη δικαστική κόκκινη στολή του παράμερα, κάτω, στο έδαφος. Φαίνονται  ξεκάθαρα οι μορφασμοί εξαιτίας του βασανιστικού πόνου στο πρόσωπο του Sisamnes, ενώ οι τέσσερις εκδορείς έχουν επιδοθεί μεθοδικά στο φρικιαστικό έργο τους. Το δέρμα του σώματος αφαιρείται προσεκτικά, καθώς θα πρέπει να μετατραπεί σε λωρίδες δέρματος ώστε να χρησιμοποιηθεί ως ταπετσαρία για την καρέκλα του δικαστή.


Στο παρασκήνιο  μπορεί κανείς να δει να κάθεται στην καρέκλα του κριτή που είναι ντυμένη με το δέρμα του δικαστή, τον Otanes, γιο του Sisamnes, που ο Καμβύσης έχει ορίσει για να διαδεχτεί τον πατέρα του. Σύμφωνα με το βιβλίο Gesta Romanorum,  Λατινική βίβλος με ανέκδοτα και  ιστορίες, ο Καμβύσης  είπε στον  Otanes, καθιστώντας τον  δικαστή:

«Θα καθίσεις εδώ να απονέμεις  δικαιοσύνη, πάνω στο δέρμα του παραβάτη πατέρα σου: αν κάποιος θελήσει να σε υποκινήσει να κάνεις κακό, θυμήσου την τύχη του. Κύτταξε  το δέρμα του πατέρα σου μήπως έχεις κι εσύ την ίδια μοίρα».

πηγή: Judgement of Cambyses and the Flaying of Sisamnes by Gerard David
_______________________________________________________________________________________________

[Ο μύθος του Μαρσύα αν και θεωρήθηκε ως πάλη και νίκη (επικράτηση) της κιθάρας έναντι του φρυγίου αυλού και κατ΄ επέκταση της δωρικής ελληνικής μουσικής έναντι της φρυγικής δεν έπαψε και να θεωρείται ότι συμβολίζει την πάλη ανάμεσα στην Απολλώνεια και τη Διονυσιακή πλευρά της ανθρώπινης φύσης και είναι ένα συνηθισμένο θέμα στην Αρχαία Ελληνική , Ρωμαϊκή και Αναγεννησιακή τέχνη. –Βικιπαίδεια]

___________________________________________________________________________________

2 σχόλια:

  1. Διδακτικά και απολαυστικά όλα αυτά που ανασύρεις για μας τους ερασιτέχνες φιλοτεχνους..
    Χαιρετώ

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Είναι κι αυτό, καθώς νομίζω, μια μορφή …ειρηνικής διαμαρτυρίας:-)

    Αντιχαιρετώ φίλε μου!

    ΑπάντησηΔιαγραφή