Πέμπτη, 23 Φεβρουαρίου 2012

Fr. Kafka: Ίχνη ανα-τροπής

____________________________________________________




Φραντς  Κάφκα
1883–1924
Οι αλυσίδες του βασανισμένου ανθρώπου

§1

Τι καινούριο θα μπορούσε να αναζητήσει κανείς μέσα στο έργο του Κάφκα; Σε κάθε περίπτωση, η αξία αυτού του έργου έχει αποτιμηθεί και συνεχίζει να αποτιμάται δεόντως από την οπτική της αυστηρά λογοτεχνικής γραφής. Μέσα στην χειμαρρώδη ροή αυτής της γραφής υφαίνεται καθορισμένος χώρος του ανθρώπου που ομιλεί τη γλώσσα ενός ελευθεριακού ρομαντισμού και μιας σκεπτικιστικής δυσπιστίας απέναντι στις βολικές και όχι λιγότερο βολεματικές ιδεολογίες της «προόδου».  Συγχρόνως, στα σπλάχνα τούτης της γραφής κυοφορούνται όχι σπάνια εκρηκτικές αντι-στάσεις λόγου «σε μια εξουσία χωρίς όρια» (Adorno). Πράγματι, ένα προσεκτικό βλέμμα διακρίνει στα περισσότερα κείμενα του Κάφκα μια δρώσα αντίδραση σε αλυσίδες «φτιαγμένες από γραφειοκρατικά χαρτιά»· αλυσίδες με τις οποίες δεσποτικές εξουσίες ακινητοποιούν τους ανθρώπους και τους καταδικάζουν να βασανίζονται μέσα στην υποτέλεια. Έχοντας βιώσει ο ίδιος την αυταρχική συμπεριφορά του πατέρα επεξεργάζεται ένα αντιαυταρχικό θεώρημα ζωής, το οποίο θεματοποιεί μέσα στο έργο του ως αντίπαλο δέος των απανταχού παρόντων απρόσωπων μηχανισμών.  Στο ημιτελές μυθιστόρημά του: ο Πύργος ο Κάφκα γίνεται αινιγματικά αποκαλυπτικός. Ένας ολόκληρος κόσμος είναι εγκλεισμένος, κατά τη συμβολική γλώσσα του τίτλου, εδώ μέσα σαν μέσα στην κόλαση. Η λύτρωση είναι απούσα. Αλλά η κόλαση αυτή δεν παραπέμπει μόνο στην έκπτωση του ανθρώπου, παρά θέτει και μια κάποια αναγκαιότητα της λύτρωσης.

§2

Η λύτρωση τούτη είναι ο κόσμος της αλήθειας, τον οποίο πρέπει να επιδιώκουμε να εγκαταστήσουμε μέσα στη ζωή. Το θέμα έτσι, μέσω της λογοτεχνικής γραφής, τίθεται οντολογικά. Ο Πύργος –γερμανικά: das Schloss=κλείσιμο-εγκλεισμός– ως πύργος άριστα απηχεί την έδρα μιας ενσώματης εξουσίας, η οποία μακρόθεν κατοπτεύει και εξουσιάζει το χωριό που είναι ο χώρος των βασανισμένων ανθρώπων.  Πώς το κατοπτεύει και το εξουσιάζει μακρόθεν; Μέσω των απρόσωπων γραφειοκρατικών μηχανισμών με τα απρόσωπα «πρόσωπα». Αυτά εδώ μόνο ανθρώπινα πρόσωπα δεν είναι. Παραμένουν άξεστα, αγροίκα, άτεγκτα, αναίσθητα. Χωρίς ένα τέτοιο γραφειοκρατικό σύμπαν κανένα είδος δεσμών, αλυσίδων, για τη βασανισμένη ανθρωπότητα δεν θα μπορούσε να κατασκευασθεί, καμιά εθνοπροδοσία δεν θα παρουσιαζόταν σε έναν δυστυχισμένο λαό ως «εθνοσωτηρία». Απέναντι όμως σε τούτη την κόλαση του Πύργου, ήτοι πύργου, υψώνει ανάστημα ο χωρομέτρης, βασική μορφή του μυθιστορήματος. Αυτός αναδύεται ως λύτρωση. Η παρουσία του στο χωριό, στον χώρο δηλαδή των θνητών που συνθλίβονται, συνδέεται με την εναντίωση στην αλαζονεία της εξουσίας, με τη σθεναρή άρνηση να είναι εθελουσίως δούλος. Εδώ έχουμε να κάνουμε με μια εξεγερμένη φωνή, η οποία πρεσβεύει την ατομική ανυποταξία. Αυτό ωστόσο δεν αρκεί, γι’ αυτό και μέσα στο μυθιστόρημα συναντούμε και άλλες παρόμοιες φωνές.  Όπως κι αν έχει τελικά το πράγμα, μια, δυο τρεις … τέτοιες φωνές αποτελούν σήματα, μέσα στην ιστορικότητα των ανθρώπινων όντων, για  πιο προωθημένες μορφές εναντίωσης στις εξουσίες.     
___________________________________________________________________________________
 
Αναδημοσίευση της ανάρτησης "Fr. Kafka: Ίχνη ανα-τροπής",από το Ιστολόγιο του Δημήτρη Τζωρτζόπουλου: Hegel-Platon.blogspot.com

6 σχόλια:

  1. αν προσεγγίσετε τον πύργο καββαλιστικά ίσως οδηγηθείτε σε τελείως διαφορετικά συμπεράσματα.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Κατατοπίστε με, σας παρακαλώ, αν επιθυμείτε, σχετικά με το «καββαλιστικά», προκειμένου να έχω μια μικρή ιδέα αυτού που εννοείτε.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. http://www.esoterica.gr/articles/esoteric/qabbalah/qabbalah.htm

    http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9A%CE%B1%CE%BC%CF%80%CE%AC%CE%BB%CE%B1_(%CE%98%CF%81%CE%B7%CF%83%CE%BA%CE%B5%CF%85%CF%84%CE%B9%CE%BA%CF%8C_%CE%BA%CE%AF%CE%BD%CE%B7%CE%BC%CE%B1)

    http://www.chabad.gr/templates/articlecco_cdo/aid/854821

    http://books.phigita.net/subject/%CE%9A%CE%B1%CE%BC%CF%80%CE%B1%CE%BB%CE%AC

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Σας ευχαριστώ για το διάλογο και τις παραπομπές.

    Τα παραπάνω συμπεράσματα (αυτά της ανάρτησης), δεν είναι δικά μου. Όπως φυσικά, δεν μπορώ να έχω και την ευθύνη, τόσο εγώ που αναδημοσίευσα το κείμενο, όσο και ο συγγραφέας του, για το τι συμπεράσματα δύναται να αναγνώσει/εξάγει ο κάθε αναγνώστης του. Το κείμενο είναι αναδημοσιευμένο από μένα, μια και βλέπω σ’ αυτό μια αντιστοιχία μεταξύ της σχέσης Πύργου-Χωρομέτρη, από τη μια, και Κοινωνίας-Ανθρώπου, από την άλλη. Στο ίδιο πνεύμα κινείται και σχετικός σχολιασμός μου που υπάρχει στην αρχική ανάρτηση στο Ιστολόγιο του κ. Δ. Τζωρτζόπουλου. Οποιαδήποτε νοηματική/ερμηνευτική προσέγγιση του κειμένου, ανεξαρτήτως της μεθόδου προσέγγισης, είναι νομίζω θεμιτή, μια και το κάθε κείμενο, όπως και όλα, είναι εκ των πραγμάτων ‘ανοιχτά’ και δύνανται να επιδέχονται την όποια ερμηνεία. Ειδικότερα, ωστόσο, θα ήθελα να με διαφωτίσετε για τα συμπεράσματα που οδηγείστε εσείς, προσεγγίζοντας το κείμενο μέσω της καββαλιστικής γνώσης. Αν, για παράδειγμα, ένα συμπέρασμά μου, διαβάζοντας το συγκεκριμένο κείμενο, είναι πως η κοινωνία είναι ένα απάνθρωπο μόρφωμα που καταπιέζει τον ίδιο τον άνθρωπο, ο οποίος όσο περισσότερο προσπαθεί να ανοιχτεί μέσα σε αυτό το μόρφωμα, τόσο περισσότερο βρίσκει τις πόρτες κλειστές, μέχρι που συνειδητοποιεί πως δεν υπάρχουν καν πόρτες, ποιο ή ποια είναι τα εντελώς διαφορετικά συμπεράσματα που θα οδηγηθώ, αν προσεγγίσω το κείμενο όπως μου προτείνετε;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  5. ας υποθέσουμε ότι ο πύργος είναι το δέντρο της ζωής και ο Κ. αυτός που προσπαθεί να μπει και να διασχίσει το δέντρο - πύργο από το μαλκούτ προκειμένου να φτάσει στο κέτερ.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  6. Δυστυχώς δεν έχω εντρυφήσει στην Καββάλα για να μπορώ να «δω» αυτό που μου λέτε. Το μόνο που μπορώ να πω ως εξωτερικός παρατηρητής, είναι πως μου φαίνεται «δύσκολη πίστα»:) … Ειδικά, αν δεν υπάρχουν περιθώρια λάθους κι έχεις μόνο μια ζωή, πρέπει να είσαι πολύ εξασκημένος για να φτάσεις στο τέρμα. Και δεν έχω και ιδέα για το τι γίνεται μετά, αφού φτάσει κανείς στο τέρμα.

    ΑπάντησηΔιαγραφή