Σάββατο, 19 Νοεμβρίου 2011

Λέρος: Το Νησί της Αρτέμιδος - Παράδειγμα Αντίστασης

Ο Απόστολος Παύλος (Επιστολή προς Τίτον Α’ 12) παραθέτει την ελληνική παροιμία ότι είναι όλοι οι Κρήτες αεί ψεύσται. Τους αποκαλούν έτσι για τον ίδιο λόγο που και οι ποιητές είναι ψεύτες: διότι διέθεταν διαφορετική ματιά να κοιτούν τα γεγονότα και συγκεκριμένα επειδή έμεναν αμετακίνητοι παρά την ολύμπια προπαγάνδα η οποία επί χίλια χρόνια τουλάχιστον επέμενε στην ύπαρξη ενός αιώνιου, παντοδύναμου και δίκαιου πατέρα Δία. του Δία που είχε σαρώσει με τους κεραυνούς του όλους τους αχρείους αρχαίους θεούς και είχε εγκαταστήσει τον απαστράπτοντα θρόνο του για πάντα στον Όλυμπο. Ο Σωστός Κρητικός έλεγε: «Ο Ζευς πέθανε». […]

Οι Πελασγοί της Λέρου έχαιραν περίπου της ίδιας υπολήψεως με τους Κρήτες . ωστόσο φαίνεται ότι υπήρξαν περισσότερο άκαμπτοι όσον αφορά την προσκόλλησή τους στην αρχαία [μητριαρχική] παράδοση εάν κρίνουμε από το ελληνικό επίγραμμα: « Οι Λεριοί είναι όλοι τους κακοί, όχι μερικοί Λεριοί, μα ο καθένας χώρια…»

Οι πρώιμοι Ουαλοί και Ιρλανδοί ιστορικοί γενικώς λογίζονταν επίσης ψεύτες επειδή οι αναφορές τους στην αρχαιότητα χρονολογούνταν σε ενοχλητικά πρώιμους χρόνους και δεν εναρμονίζονταν με τις καθιερωμένες χρονολογήσεις της Βίβλου και με την πείσμονα θεωρία ότι μέχρι τους ρωμαϊκούς χρόνους οι κάτοικοι όλων των Βρετανικών Νήσων βρίσκονταν σε απολύτως πρωτόγονη κατάσταση, δεν είχαν αναπτύξει καθόλου αυτόχθονες τέχνες και λογοτεχνία και βάφονταν γαλάζιοι […]

R. Graves, Η Λευκή Θεά, κεφ.13, παρ. 43, 44, Κάκτος 1998


«Κανείς δεν μπορεί να αποφανθεί με σιγουριά για τους πρώτους κατοίκους της Λέρου, εικάζεται δε ότι οι πρώτοι κάτοικοι της Λέρου ήταν Κάρες, Λέλεγες, Φοίνικες και οι Κρήτες με αρχηγό τους τον Ραδάμανθυ, τον αδερφό του βασιλιά Μίνωα.

Η κάθοδος των Δωριέων (ή Ηρακλειδών) και η εξάπλωσή τους στο Αιγαίο μεταξύ των 15ου και 12ου αιώνων π.Χ., φέρνει τη Λέρο υπό την επιρροή τους. Στην Ιλιάδα ο Όμηρος στον στίχο 677 μνημονεύει την συμμετοχή των ανδρών της Νισύρου, Καρπάθου, Κάσου, Κω και των Καλύδνων με τριάντα καράβια, υπό την διοίκηση του Αντίφου και του Φειδίππου (γιοί του Θεσσαλού, απόγονος Ηρακλέους). Ο Στράβων στο έργο του «Γεωγραφικά» αποσαφηνίζει την αναφορά του Ομήρου στις Καλύδνες λέγοντας «μερικοί ξέρουν δύο Καλύδνες, την Λέρο και την Κάλυμνο, ωστόσο και τις δύο μνημονεύει ο ποιητής» (Γεωγραφικά - βιβλίο Ι’,  489 μτφ. «ΚΑΚΤΟΣ»).

Μετά το πέρας του Τρωϊκού πολέμου (όπως περιγράφει ο Διόδωρος Σικελιώτης), οι Κάρες επικράτησαν και πάλι στα νησιά και εξεδίωξαν τους Κρήτες και Δωριείς που δεν θέλησαν να υποταχθούν».[…]

Η Λέρος βρέθηκε υπό την επιρροή της Μιλήτου και ονομάσθηκε «Ιωνίας άκρον», επειδή βρισκόταν στο νοτιότερο άκρο της Ιωνίας. Κατά την δεύτερη εισβολή των Περσών στην Μ. Ασία και την υποδούλωση της Μιλήτου, η Λέρος έμεινε ανεπηρέαστη. Αυτό υποδεικνύεται από το γεγονός ότι ο Εκαταίος συμβουλεύει τον Αρισταγόρα, τον ηγέτη της Ιωνικής Επανάστασης κατά των Περσών, να διαφύγει στην Λέρο και να κατασκευάσει ένα οχυρό για την προφύλαξή του, ώστε αργότερα έχοντας την Λέρο για βάση, θα ξαναγύριζε στην Μίλητο (Ηρόδοτος, βιβλίο Ε’, 125).

Μετά τα Μηδικά και την απελευθέρωση της Ιωνίας από τους Πέρσες, η Λέρος συγκαταλέγεται στη λίστα των συμμαχικών πόλεων, υπό την αρχηγία των Αθηναίων, για την αμυντική προάσπιση έναντι των Περσών. Μαρμάρινες επιγραφές της περιόδου αυτής, που βρέθηκαν στη Λέρο, μαρτυρούν την ετήσια χρηματική συνεισφορά υπέρ του αμυντικού συνδέσμου. Στη Λέρο εφαρμόζεται το δημοκρατικό σύστημα διακυβέρνησης και το ημερολόγιο της Αθήνας.

Κατά την περίοδο του Πελοποννησιακού Πολέμου (431-404 π.Χ.), οι Σπαρτιάτες χρησιμοποίησαν τα λιμάνια της Λέρου για ορμητήριο του στόλου τους, υπό του ναυάρχου Αστυόχου, κατά των Αθηναίων που πολιορκούσαν την Μίλητο.

Στα χρόνια που ακολούθησαν, δεδομένου της εξαντλήσεως των ελληνικών πόλεων από τον μακροχρόνιο Πελοποννησιακό Πόλεμο, τα Ιωνικά παράλια πέρασαν στην επικυριαρχία των Περσών. Με την εκστρατεία όμως του Μεγάλου Αλεξάνδρου κατά των Περσών, και την μεγαλειώδη νίκη στη μάχη του Γρανικού 334 π.Χ., η Ιωνία και τα νησιά της απελευθερώθηκαν από τους Πέρσες. Το πέρασμα των Μακεδόνων από την Λέρο, μαρτυρούν ευρύματα, όπως νομίσματα και επιτύμβιες στήλες με γνωστά ονόματα Μακεδόνων.

 «...Γύρω από το ναό της Παρθένου στη Λέρο υπάρχουν τα πουλιά μελεαγρίδες. Ο τόπος στον οποίο τρέφονται είναι ελώδης.» (μτφ. ΚΑΚΤΟΣ). Αυτή είναι η αναφορά που κάνει ο Κλύτος από τη Μίλητο, ο μαθητής του Αριστοτέλη, και καταγράφεται στο έργο του Αθήναιου «Δειπνοσοφιστές» τον 2ο μ.Χ. αιώνα. Ο μύθος των μελεαγρίδων καταγράφεται ως εξής: «Η Άρτεμις οργισμένη, επειδή ο βασιλιάς Οινέας, πατέρας του Μελεάγρου, παρέλειψε τη θεά σε κάποια θυσία του, έστειλε στη χώρα του ένα φοβερό αγριόχοιρο, τον περίφημο Καλυδώνιο κάπρο, που προξένησε μεγάλες ζημιές στην περιοχή και καταστροφές. Ο Μελέαγρος λοιπόν σκότωσε αυτό το τέρας, αλλά προκλήθηκε φιλονικία κατά τη διανομή του σώματος του ζώου, που κατέληξε σε συμπλοκή, όπου σκοτώθηκε και ο Μελέαγρος. Τόσο πόνεσαν η μητέρα και η γυναίκα του Μελεάγρου από το θάνατό του, που αυτοχτόνησαν, ενώ οι αδερφές του θρηνούσαν πάνω στον τάφο του εξακολουθητικά. Και συγκινήθηκε η θεά Άρτεμις από το κλάμα τους και τις συμπόνεσε, μεταμορφώνοντάς τες σε πουλιά: τις μελεαγρίδες (φραγκόκοτες), που καθώς λέει ένας αρχαίος συγγραφέας «μοιάζουν και σήμερα σαν να πενθούν την κάθε άνοιξη για το χαμό του αδερφού τους». («Ελληνική Μυθ.» Ζαν Ρισπέν).» Ο Νίκανδρος ο Κολοφώνιος αναφέρει ότι η θεά μετέφερε και εγκατέστησε τις μελεαγρίδες όρνιθες στη Λέρο, στο ναό της Παρθένου.
Οι αναφορές που υπάρχουν για το ναό της Παρθένου στη Λέρο, από τους αρχαίους Έλληνες συγγραφείς, καταμαρτυρούν ότι στο νησί υπήρχε ο αρχαίος ναός, στη τοποθεσία Παρθένι (τοπωνύμιο που διεσώθηκε με το πέρασμα των αιώνων και δείχνει την ιστορική συνέχεια στο νησί). Η ακριβής τοποθεσία του ναού παραμένει άγνωστη με ισχυρότερη την άποψη ότι βρισκόταν ευθύς αντίκρυ της ΒΔ εισόδου του κόλπου του Παρθενίου και απέναντι από την ανατολική πλευρά της νησίδος Αρχαγγέλου. Σε αυτή την ακτή του κόλπου υπάρχουν τα λείψανα μεγάλης βυζαντινής εκκλησίας, με πανέμορφο ψηφιδωτό έδαφος και στον περίβολο της οποίας βρέθηκαν πολλά και ποικίλου μεγέθους και σχήματος λευκά μάρμαρα. Επίσης σε αυτό τον περίβολο βρέθηκε ενεπίγραφος στήλη με το ψήφισμα του Αριστομάχου, η οποία αναγράφει ότι στήθηκε «στο ναό της Παρθένου». Τα παραπάνω συνηγορούν στην άποψη ότι ο ναός της Παρθένου Αρτέμιδος βρισκόταν σε αυτό το σημείο.

Παρ’ ότι ο ναός αναφέρεται ως «ναός της Παρθένου» από τους αρχαίους συγγραφείς και ως εκ τούτου θα μπορούσε κάποιος να ισχυριστεί ότι ο ναός ήταν αφιερωμένος στην Αθηνά και όχι στην Άρτεμη, δεδομένου ότι το προσωνύμιο «Παρθένος» χρησιμοποιήται και για τις δύο θεές, όμως οι μετέπειτα αναφορές δεν αφήνουν καμία αμφιβολία ότι επρόκειτο για το ναό της Παρθένου Αρτέμιδος (η Άρτεμις εθεωρήτο και ως «προστάτιδα της παρθενίας»).



[…]Ο Θουκυδίδης επισήμανε την ιδιαίτερη σημασία των κόλπων και των λιμανιών της Λέρου κατά τον Πελοποννησιακό Πόλεμο (431 – 404 π.Χ.)[...]

[…]Στη νησίδα Φαρμάκω, ανατολικά της Λέρου, ο Ιούλιος Καίσαρας είχε αιχμαλωτιστεί από ντόπιους πειρατές για 40 περίπου μέρες.

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια

Η Λέρος ακολούθησε την τύχη του υπόλοιπου Ελλαδικού χώρου και υποδουλώθηκε στους Ρωμαίους (μετά το 168 π.Χ.). Το πέρασμα από την Ρωμαϊκή εποχή, φανερώνουν ευρύματα όπως ρωμαϊκά νομίσματα, λείψανα ρωμαϊκού υδραγωγείου στην περιοχή του Πλατάνου. Μετά την διχοτόμιση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, η Λέρος επήλθε στην επικράτεια της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Αυτή την περίοδο ανηγέρθησαν στην Λέρο, μεγαλόπρεποι χριστιανικοί ναοί. Ο Μ. Κωνσταντίνος εντάσσει τη Λέρο στο Θέμα της Σάμου. Κατά την περίοδο αυτή χτίστηκαν επίσης το Κάστρο και η εκκλησία της Παναγίας του Κάστρου. Στο νησί υπάρχουν σπάνια βυζαντινά μνημεία, όπως ο ναός της πρωτοχριστιανικής περιόδου στο Παρθένι, ο ναός της Αγίας Βαρβάρας που χτίστηκε με τμήματα μαρμάρων, κιονοκράνων, πλακών και άλλων υλικών από ερείπια της αρχαίας Λέρου που βρέθηκαν εκεί, ο ναός του Ιωάννη του Θεολόγου, η Παναγιά η Γουρλομάτα. Στα Άλιντα έχουν βρεθεί θολάρια, μικροί θολωτοί οικίσκοι, πολλοί σκαμμένοι σε πλαγιές λόφων, όπου κατέφευγαν οι μοναχοί.
Δυστυχώς για αυτή την ιστορική περίοδο δεν υπάρχουν επαρκείς γραπτές πληροφορίες ώστε να εξάγουμε πολύτιμα συμπεράσματα για την πολιτική, κοινωνική, οικονομική κατάσταση της Λέρου.

Η Ιστορία της Λέρου


[…]Το 1309, οι ιππότες Τάγματος του Αγίου Ιωάννη, κυρίευσαν και οχύρωσαν τη Λέρο. Το 1505, ο Οθωμανός ναύαρχος Κεμάλ Ρέις με τρεις γαλέρες και δεκαεπτά θωρηκτά πολιόρκησε το κάστρο, αλλά δεν κατόρθωσε να το καταλάβει. Το εγχείρημα επαναλήφθηκε το 1508 με περισσότερα πλοία, με το ίδιο ανεπιτυχές αποτέλεσμα. Ο θρύλος λέει πως εκείνη τη φορά το νησί σώθηκε από τον ένα και μοναδικό επιζόντα ιππότη. Ήταν μόλις 18 ετών. Έντυσε γυναίκες και παιδιά με τις πανοπλίες των νεκρών ιπποτών, ξεγελώντας έτσι τους Οθωμανούς πως η φρουρά της Λέρου ήταν ακόμα δυνατή. Τελικά, στις 24 Δεκεμβρίου του 1522, ακολουθώντας την πολιορκία της Ρόδου, υπογράφτηκε συνθήκη μεταξύ του Σουλτάνου Σουλεϊμάν και του Μεγάλου Άρχοντα των Ιπποτών Φίλιππου Βιλιέρου Ντε Λ'Ισλ-Αδάμ και η Λέρος, μαζί με όλες τις κτήσεις του Τάγματος στο Αιγαίο, πέρασε σε Οθωμανικά χέρια.

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια

Frank Dicksee (1853-1928) English painter

La belle dame sans merci


[…] Τη Δεκαετία του '30  οι ιταλικές αρχές έχτισαν την πόλη Portolago, σύμφωνα με τα κριτήρια του νέου μοντέλου ιταλικής πολεοδομίας. Σήμερα αποτελεί ένα από τα πιο αντιπροσωπευτικά παραδείγματα της ιταλικής ορθολογιστικής αρχιτεκτονικής. Οι Έλληνες το ονόμασαν αργότερα Λακκί.
Κατά τη διάρκεια των 31 χρόνων που οι Ιταλοί παρέμειναν στη Λέρο, έφτιαξαν ένα σπουδαίο σχέδιο πολεοδομίας και ενοχύρωσης του νησιού, καθώς η στρατηγική του τοποθεσία και τα μεγάλα, φυσικά του λιμάνια (το μεγαλύτερο των οποίων, το Λακκί, είναι το μεγαλύτερο φυσικό λιμάνι μεγάλου βάθους στη Μεσόγειο Θάλασσα, το έκαναν ιδανική ναυτική βάση. Η ενοχύρωση της Λέρου, όπως και η κατασκευή μιας μεγάλης ναυτικής βάσης στο Λακκί, διασφάλιζαν τον ιταλικό έλεγχο μιας περιοχής που είχε ζωτική σημασία για τους Συμμάχους (το Αιγαίο, τα Δαρδανέλλια και τη Μέση Ανατολή. Ο Μουσολίνι είδε το νησί ως μια βάση ύψιστης σημασίας για την ιταλική κυριαρχία στο ανατολικό Αιγαίο, όπως και το Portolago ως το ιδανικό μέρος για να χτίσει μια έπαυλη παραθερίσματος.

Από το 1940, όπου η Ιταλία εισήλθε επίσημα πια στο Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο με την πλευρά της Γερμανίας, η Λέρος υπέφερε από τις εναέριες επιδρομές της βρετανικής Royal Air Force. Ως αποτέλεσμα των άριστων αραξοβολιών που παρέχονταν στα θωρηκτά, λόγω του μεγάλου αριθμού όρμων και κολπίσκων, το νησί υπήρξε το δεύτερο πιο βομβαρδισμένο νησί του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου (μετά την Κρήτη).

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια


Από τις 26 Σεπτεμβρίου έως την 11η Νοεμβρίου 1943, επί 47 μερόνυκτα, οι Γερμανοί βομβάρδιζαν συνεχώς από αέρος τη Λέρο. Έχει υπολογισθεί ότι στα 64 τ. χλμ. έκτασης του νησιού κατέπεσαν 1700 τόνοι βομβών. Οι κάτοικοι ζούσαν μέσα σε σπήλαια ή σε καταφύγια που είχαν διανοίξει οι Ιταλοί.
Στις 12 Νοεμβρίου εξαπολύθηκε η γερμανική επίθεση –Επιχείρηση Τυφών - με διενέργεια αποβάσεων στις δυτικές κι ανατολικές ακτές της νήσου. Στον κόλπο της Γούρνας η απόβαση αποκρούσθηκε με πυρά πυροβολικού. Στο ανατολικό τμήμα ένας Λόχος Αμφιβίων Καταδρομέων αποβιβάσθηκε στις υπώρειες του υψώματος Πιτύκι και βορείως του κόλπου των Αλίντων εγκαταστάθηκε προγεφύρωμα στον όρμο του Κρυφού. Το μεσημέρι πραγματοποιήθηκε ρίψη αλεξιπτωτιστών (1 Τάγμα) κέντρο της νήσου επί του υψώματος Ράχη που απέκοψε την Λέρο στα δύο. Τις επόμενες ημέρες τα γερμανικά προσγεφυρώματα σταδιακά συνενώθηκαν και άρχισαν να πιέζουν το ύψωμα Μεροβίγλι έδρα της βρετανικής διοικήσεως. Στις 16 Νοεμβρίου εξαπολύθηκε η τελική γερμανική επίθεση κατά του Μεροβιγλίου που απέληξε το απόγευμα της ιδίας ημέρας στην παράδοση του Βρετανού διοικητού και την αιχμαλωσία πλέον των 3.000 Βρετανών και 5.000 Ιταλών. Με την Μάχη της Λέρου τερματίσθηκαν οι επιχειρήσεις στη Δωδεκάνησο και για την ελληνική πλευρά απομακρύνθηκε, έστω κι έτσι, η τουρκική παρουσία στο ελληνικό αυτό νησιώτικο σύμπλεγμα


Στη Λέρο παίχτηκε ένα πολιτικοδιπλωματικό παιχνίδι σκακιού, απίστευτης πολυπλοκότητας, όχι μόνο με την Αγγλία, τη Γερμανία και την Ιταλία, αλλά και με την Τουρκία και τη Ρωσία. Η παρέμβαση των Ιταλών με βάση ένα πλήρως οργανωμένο σχεδιασμό, ήδη από το 1923 μετέβαλε ολόκληρο το νησί σε ένα οργανωμένο και άρτιο τεχνολογικά αεροναυτικό σταθμό. Η Λέρος είχε συγκροτηθεί και οργανωθεί ως κομβικό στρατηγικό σημείο για τις ιταλικές ναυτικές δυνάμεις και κατ' επέκταση του Άξονα συνολικά. Είχε μετατραπεί σε «Μάλτα των Ιταλών», καθότι στη γεωπολιτική του Μεσοπολέμου τα ιταλικά Δωδεκάνησα τοποθετούνται απέναντι στα σχέδια της αγγλικής διείσδυσης στη Μέση Ανατολή. Οι ιστορικοί υποστηρίζουν ότι η μάχη της Λέρου και η αποτυχία των Συμμάχων στο Αιγαίο αποτέλεσε το κύκνειο άσμα του ναζισμού.



Σε μια κοινωνία δίχως όραμα, δεν είναι η οικονομία που λείπει στα παιδιά, στο κάτω-κάτω της γραφής ακόμα και η φτώχεια δεν έκανε ποτέ κακό στο λαό μας, αντιθέτως τού έμαθε να αντιστέκεται και στις πιο κρίσιμες στιγμές. Εναντίον στο ναζιστικό στρατό, η Δανία, το Λουξεμβούργο και η Τσεχοσλοβακία παραδόθηκαν αμαχητί αυθημερόν, η Γιουγκοσλαβία υπέκυψε σε 3 μέρες, η Ολλανδία σε 4, το Βέλγιο σε 18, η Γαλλία σε 25. Ενώ η μικρή μας Ελλάδα άντεξε 55 μέρες. Μόνο η Λέρος κράτησε 52 μέρες[...]



Στην πρόσφατη ιστορία της Λέρου εντάσσεται η χρησιμοποίηση του νησιού από τη στρατιωτική χούντα (1967-74) ως τόπου κράτησης πολιτικών κρατουμένων, σε δύο στρατόπεδα , στο Λακκί και στο Παρθένι.



Αγιογραφία εξόριστων αντιστασιακών στην εκκλησία Αγία Κιουρά (Παρθένι Λέρου)

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου