Τρίτη, 16 Σεπτεμβρίου 2008

...

Υπό διαμόρφωση...

Τρίτη, 2 Σεπτεμβρίου 2008

Κόζιμο των Μεδίκων



Και στη δημοκρατία της Φλωρεντίας υπήρχε κάποτε οικογενειοκρατία. Μία εκ των επικρατέστερων οικογενειών, είχαν καταφέρει μάλιστα να εκλεγεί ως Πάπας της Ρώμης ένας πειρατής των θαλασσών.

Όταν ο Κόζιμο των Μεδίκων o πρεσβύτερος, γέμιζε με τα υποκαταστήματα της τράπεζας του όλη την Ευρώπη, ο ίδιος ο πάπας, απειλούσε με αφορισμό όσους δεν πλήρωναν τις οφειλές τους σε αυτή την τράπεζα, λες και ήταν η Αγία Τράπεζα. Παράλληλα, ο Κόζιμο, χρηματοδότησε εξ ολοκλήρου τη διαδικασία της Οικουμενικής Συνόδου της Φλωρεντίας που συγκάλεσε ο Πάπας Ευγένιος ο Δ' το 1437, με σκοπό να συζητηθεί η επανένωση της Ανατολικής Ορθόδοξης με τη Δυτική Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία, αλλά και να αποκρούσει τις προσπάθειες περιορισμού της παπικής εξουσίας. Τα σχέδια βέβαια του Κόζιμο ήταν άλλα από αυτά του πάπα, και αποσκοπούσαν στην εμπορική πρόσβαση της οικογένειας των Μεδίκων στην Κωνσταντινούπολη, κάτι το οποίο και πέτυχε το 1439 ως ανταπόδοση ευχαριστιών εκ μέρους του Βυζαντινού Αυτοκράτορα Ιωάννη Η' του Παλαιολόγου για την πολυτελή φιλοξενία που του προσέφερε ο Κόζιμο κατά τη διάρκεια της Συνόδου της Φλωρεντίας. Η φαινομενικά ευσεβής πράξη του Κόζιμο που περιλάμβανε μεγάλες οικονομικές θυσίες δήθεν για το καλό της Εκκλησίας, ήταν στην ουσία ένας ευφυέστατος χειρισμός με απώτερους πολιτικο-οικονομικούς σκοπούς.

Η Σύνοδος της Φλωρεντίας ως θρησκευτική σύνοδος, ήταν μια παταγώδης αποτυχία που συνέτριψε τις ελπίδες του πάπα για εδραίωση της επιρροής του σε κοσμικά θέματα. Το Διάταγμα της Ένωσης των δύο Εκκλησιών που υπεγράφη στις 6 Ιουλίου του 1439, πανηγύριζε το γεγονός ότι «το τείχος που χώριζε την Ανατολική από τη Δυτική Εκκλησία είχε καταρριφθεί και η ειρήνη και η ομόνοια είχαν επανέλθει». Οι πανηγυρισμοί ωστόσο, έμελλαν να διαρκέσουν λίγο. Στην Κωνσταντινούπολη η ένωση αποδοκιμάστηκε από την κοινή γνώμη, προκάλεσε αντιδράσεις από μέλη της Ορθόδοξης Εκκλησίας, ενώ από την άλλη πλευρά τα ιταλικά κράτη επέδειξαν δισταγμό αρνούμενοι να στείλουν στρατιωτική βοήθεια στους Βυζαντινούς για να αντιμετωπίσουν τους Οθωμανούς. Με την άλωση της Κωνσταντινούπολης από τον Μωάμεθ Β’ τον Μάιο του 1453, η ένωση των δύο Εκκλησιών έληξε με αιματηρό και συνάμα ατιμωτικό τρόπο.

Ως πολιτικό και πολιτισμικό γεγονός όμως, η Σύνοδος της Φλωρεντίας ήταν ένας θρίαμβος και αποτέλεσε καθοριστική στιγμή στην ιστορία της Αναγέννησης. Τα ιταλικά κράτη βρήκαν την κατάλληλη ευκαιρία από τη μία πλευρά να αμφισβητήσουν την εξουσία της αποδυναμωμένης παποσύνης, και από την άλλη να ενδυναμώσουν τις εμπορικές σχέσεις με την Ανατολή. Η ανταλλαγή κλασικών κειμένων, ιδεών και καλλιτεχνημάτων από ανατολάς προς δυσμάς κατά τη διάρκεια της Συνόδου, έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην τέχνη και στα γράμματα της Ιταλίας του όψιμου 15ου αιώνα.

Όταν κάποια στιγμή, επέστρεψε ο Κόζιμο στη Φλωρεντία, μετά από πρόσκληση των ίδιων των Φλωρεντινών να επιστρέψει από την εξορία που είχε βρει καταφύγιο (μετά την καταδίκη του σε θάνατο, από την αντίπαλη οικογένεια της Φλωρεντίας που ήταν τότε στα πράγματα), κατάφερε όχι μόνο να επιβληθεί, συντρίβοντας πολιτικά την αντίπαλη οικογένεια, αλλά να καταλύσει ουσιαστικά και την ίδια τη Δημοκρατία της Φλωρεντίας και να γίνει ο απόλυτος άρχοντάς της. Ένας απόλυτος άρχοντας όμως, στου οποίου την πολιτεία, ο υλικός και πνευματικός πλούτος, έρρεαν σε πρωτοφανή αφθονία. Τα μαγαζιά, λένε οι περιηγητές της εποχής της πολιτικής κηδεμονίας του Κόζιμο των Μεδίκων, ήταν φορτωμένα λες και ήταν αποθήκες, με χιλίων λογιών πραμάτειες. Οι παραγγελίες του Κόζιμο στους καλλιτέχνες έδιναν και έπαιρναν. Σύμφωνα με τις συνήθεις πρακτικές της εποχής, οι παραγγελίες, μια και δίνονταν κυρίως από την Εκκλησία, είχαν πολύ αυστηρούς όρους, τόσο ως προς το χρόνο παράδοσής τους, όσο και ως προς την επιτήρηση του βίου των καλλιτεχνών, κατά τη διάρκεια εκτέλεσης μιας παραγγελίας. Ο δημιουργός έπρεπε να είναι κλεισμένος μέσα, να ζει ενάρετα και να δουλεύει ασταμάτητα, αφού τον πλήρωνε η Εκκλησία. Ο Κόζιμο ανακάλυψε πως πολλοί ‘καλλιτέχνες’ του, όπως ο μοναχός Φρα Φιλλίπο Λίππι, προτιμούσαν να το σκάνε το βράδυ από το κελί τους και να αναζητούν έξω την ευχαρίστηση και την αγριάδα της ζωής... Κατάλαβε πως οι καλλιτέχνες του, θα απέδιδαν καλύτερα, αν δεν τους επιτηρούσε τη ζωή και δεν ήταν αυστηρός ως προς το χρόνο παράδοσης των έργων, και αυτό έκανε. Έδωσε απόλυτη ελευθερία στους δημιουργούς να κάνουν τα έργα που σήμερα.. απλώς κοιτάζουμε στα μουσεία.




Φρα Φιλλίπο Λίππι,
Η Παναγία με τον Χριστό
(λεπτ.), περ. 1455
Ουφφίτσι, Φλωρεντία


Όταν ο Κόζιμο των Μεδίκων, κλεισμένος στο ψηλότερο κελί ενός πύργου και περιμένοντας τη εκτέλεσή του από την αντίπαλη πολιτική οικογένεια που είχε καταφέρει να τον καταδικάσει σε θάνατο, έχοντας σχεδιάσει, μεθοδεύσει και επικυρώσει "δημοκρατικά" την θανατική απόφαση, με δημοψήφισμα έντονης βίας και νοθείας που μόλις είχε διεξαχθεί (μια και οι κάλπες προστατεύονταν από στρατό της αντίπαλης Φλωρεντινής οικογένειας, απαγορεύοντας σε πολιτικούς οπαδούς και φίλους της οικογένειας των Μεδίκων να τις πλησιάσουν), αναγκάστηκε να μεθοδεύσει την απόδρασή του μόνος του, δωροδοκώντας ο ίδιος τους δεσμοφύλακές του. Καθώς είπε όμως αργότερα, απογοητεύτηκε από το ευτελές ποσό που του ζήτησαν οι φύλακες προκειμένου να τον αφήσουν να αποδράσει. Είχε την εντύπωση πως η ζωή του, καθώς ο ίδιος είπε, άξιζε πολύ περισσότερα από όσα τελικώς του ζήτησαν! Τον απογοήτευσε η ευκολία και η ευτέλεια, με την οποία κατάφερε να γλιτώσει!
Αργότερα και όταν βρισκόταν στο απόγειο της πολιτικής δόξας του, ως απόλυτος άρχοντας της Φλωρεντίας, είπε, γνωρίζοντας κατά πως φαίνεται σε βάθος την ουσία της φλωρεντινής δημοκρατίας, πως οι Φλωρεντινοί, δεν θα αργούσε να έρθει ο καιρός που θα τον κυνηγούσαν ανελέητα, όπως και έγινε!

[Ένα μέρος του κειμένου είναι από μνήμης ενός σχετικού ντοκιμαντέρ που είχα παρακολουθήσει στην τηλεόραση, του οποίου δεν θυμάμαι τον τίτλο. Δάνεια προέρχονται από το βιβλίο, Jerry Brotton, Η Αναγέννηση - Όλα όσα πρέπει να γνωρίζετε,  Originally published by Oxford University Press, To Βήμα, Ελληνικά Γράμματα.]



Τετάρτη, 9 Απριλίου 2008

Ο επαναστάτης κι ο τουρκολάτρης

Ο επαναστάτης κι ο τουρκολάτρης

Το κυριακάτικο αφιέρωμα του «Ιού» («Ο κλήρος και η τυραννία») με τις δύο συνεντεύξεις ηλικίας 200 ετών προκάλεσε αναμενόμενες αντιδράσεις. Οι περισσότεροι αναγνώστες αναγνώρισαν τον πρωταπριλιάτικο χαρακτήρα του δημοσιεύματος, αλλά θεώρησαν ότι το περιεχόμενο των δύο συνεντεύξεων είναι εντελώς φανταστικό. Η αλήθεια είναι βέβαια διαφορετική. Οσο κι αν ξενίζουν ως «ακραίες» οι αντίθετες τοποθετήσεις, έχουν κι oι δύο αντληθεί από πρωτότυπα κείμενα που έχουν εκδοθεί στις αρχές του 19ου αιώνα στην Ιταλία και εκφράζουν, το μεν πρώτο την άποψη των διαφωτιστών λογίων που προετοίμασαν την Επανάσταση του 1821, ενώ το δεύτερο τη στάση των ορθόδοξων θεολόγων που αντιμετώπιζαν με καχυποψία τις επαναστατικές ιδέες που έρχονταν από τη Δύση και καλούσαν το ποίμνιο να υπομένει την οθωμανική τυραννία.

Το όνομα του Ανώνυμου

Η πρώτη συνέντευξη περιλαμβάνει αποσπάσματα του περίφημου έργου «Ελληνική Νομαρχία», το οποίο εκδόθηκε στην Ιταλία το 1806 και θεωρείται το ιδεολογικό μανιφέστο της Επανάστασης. Δεν έχουμε επέμβει καθόλου στην ουσία του κειμένου. Απλοποιήσαμε μόνο τη γλώσσα για να μήν προδίδεται η προέλευση.

Η «Ελληνική Νομαρχία» κατέχει ξεχωριστή θέση μεταξύ των έργων του νεοελληνικού Διαφωτισμού. Ο Κ.Θ.Δημαράς την ονομάζει «περίφημη» και της αποδίδει «προέχουσα θέση» μεταξύ των άλλων κειμένων της προεπαναστατικής περιόδου («Νεοελληνικός Διαφωτισμός», Ερμής, Αθήνα 1977, σ.48), ενώ ο Πασχάλης Κιτρομηλίδης μιλά για «το σπουδαιότερο μνημείο πολιτικής θεωρίας του νεοελληνικού Διαφωτισμού, που προσφέρει μια οξυδερκή ερμηνεία της δυσπραγίας και των προοπτικών του ελληνικού γένους με τους όρους της πολιτικής σκέψης του Montesquieu, του Rousseau, του Alfieri και του Beccaria και με σταθερό υπόβαθρο τον Αριστοτέλη και τον Ξενοφώντα, τον Πολύβιο και τον Πλούταρχο» («Νεοελληνικός Διαφωτισμός», μετάφραση Στέλλα Νικολούδη, γ’ έκδ. ΜΙΕΤ, Αθήνα 2000, σ. 345).

Η ταυτότητα του συγγραφέα της «Ελληνικής Νομαρχίας» παραμένει μέχρι σήμερα ένας αξεδιάλυτος γρίφος. Ο πλήρης τίτλος του έργου είναι «Ανωνύμου του Ελληνος, Ελληνική Νομαρχία, ήτοι λόγος περί Ελευθερίας». Μάλιστα ο Ανώνυμος είναι γραμμένος ανορθόγραφα στο πρωτοσέλιδο (Ανόνιμος), με τρόπο που προκαλεί επιπλέον ερωτηματικά στους μελετητές.

Εχουν κατά καιρούς διατυπωθεί πολλές υποθέσεις για την αποκρυπτογράφηση του ψευδώνυμου «Ανώνυμος ο Ελλην». Πρώτος ο Α. Π. Βρετός το 1857 απέδωσε στον έμπορο Σπυρίδωνα Σπάχο από τα Γιάννενα το έργο, με την παρατήρηση μάλιστα ότι τυπώθηκε στο Αμστερνταμ και όχι στην Ιταλία. Σε λίγα χρόνια επαναλαμβάνει την ίδια υπόθεση ο Κ. Ν. Σάθας (1868). Τον επόμενο χρόνο ο Σάθας αλλάζει άποψη και υποδεικνύει ως συγγραφέα της Ελληνικής Νομαρχίας τον Ιωάννη Κωλέττη, ενώ ως τόπο έκδοσης εντοπίζει την Πίζα της Ιταλίας. Από τότε έχουν μεσολαβήσει πάμπολλες προσπάθειες ερευνητών να καταλήξουν σε μια οριστική λύση του γρίφου, αλλά χωρίς αποτέλεσμα. Εχουν υποδειχθεί ακόμα ο Χριστόφορος Περραιβός, ο Αθανάσιος Ψαλίδας, ο Ιωάννης Πασχάλης Δονάς, ο Δημήτριος Γουζέλης, ο Φορέστης, ο Ταγιαπέρας, και πολλοί άλλοι. Στις 20/4/1978 παρουσιάστηκε στην Ακαδημία Αθηνών η άποψη της Μαρίας Μαντουβάλου ότι συγγραφέας της «Ελληνικής Νομαρχίας» ήταν ο ίδιος ο Κοραής. Αυτή την άποψη αντέκρουσε το 1985 ο Ν.Β. Τωμαδάκης. Η πιο πρόσφατη σχετική μονογραφία είναι του Κώστα Παπαχρίστου («Ποιος έγραψε την Ελληνική Νομαρχία», Εστία, Αθήνα 1987), ο οποίος υποδεικνύει ως συγγραφέα τον Κορίνθιο Γεώργιο Καλαρά.

«Το πρόβλημα της ταυτότητας του συγγραφέα», γράφει ο Κιτρομηλίδης, «δεν μπορεί να λυθεί χωρίς την ανακάλυψη βάσιμων εξωτερικών μαρτυριών που να συνδέουν το έργο με κάποιο συγκεκριμένο συγγραφέα. Κατά τη γνώμη μου η μόνη πιθανή πηγή μιας τέτοιας μαρτυρίας θα ήταν τα αρχεία ασφαλείας και οι αναφορές της υπηρεσίας πληροφοριών της αυστριακής αστυνομίας, σχετικά με τις δραστηριότητες των Ελλήνων πατριωτών που διακινούνταν στις ελληνικές κοινότητες των πόλεων της Βόρειας Ιταλίας και της αυστριακής επικράτειας» (ό.π., σ. 577).

Ο Παττακός και η Νομαρχία

Οι εκδόσεις της «Ελληνικής Νομαρχίας» έχουν τη δική τους ιδιαίτερη ιστορία. Μετά την πρώτη έκδοση του 1806 χρειάστηκε να περάσει ενάμισης σχεδόν αιώνας για να επανεκδοθεί το έργο. Και τότε επανεκδόθηκε σχεδόν ταυτόχρονα σε δύο διαφορετικές σχολιασμένες εκδόσεις: το 1948 από τον Ν.Β. Τωμαδάκη και το 1949 από τον Γ.Βαλέτα. Ηταν τέλος του εμφυλίου και κατά κάποιο τρόπο οι δυο εκδόσεις εκφράζανε και τις δυο πλευρές της σύγκρουσης. Η πρώτη έγερνε στο μέρος των νικητών, η δεύτερη εξέφραζε τους ηττημένους. Στην έκδοση του Βαλέτα (που κυκλοφορεί σε ανατύπωση και σήμερα) επισημαίνονται πολλά λάθη της ανταγωνιστικής προσπάθειας του Τωμαδάκη.

Η επικαιρότητα του επαναστατικού λόγου της «Νομαρχίας» έχει επισημανθεί από τον Νίκο Μπελογιάννη, ο οποίος από τις φυλακές της Κέρκυρας, όπου βρισκόταν, έγραψε το 1951 ένα θερμό κείμενο για τη «Νομαρχία», δίνοντας μάλιστα και τη δική του λύση στο γρίφο της ανωνυμίας: «Είναι πολύ πιθανό το βιβλίο - αφιερωμένο στον Ρήγα - να γράφτηκε, κολεχτιβιστικά, από ολόκληρη συντροφιά επαναστάτες και φίλους του Θεσσαλού εθνομάρτυρα που είχαν καταφύγει στο Λιβόρνο της Ιταλίας - σοβαρό επαναστατικό κέντρο της εποχής εκείνης. Αλλωστε δεν έχει τόση σημασία ποιος είναι ο συγγραφέας. Ισως καλύτερα που είναι ανώνυμος. Γιατί έτσι συμβολίζει πιο καλά τον ανώνυμο Ελληνα, τον κάθε Ελληνα που πονούσε για την κατάντια του τόπου του, ονειρευόταν και πάλευε για την απελευθέρωσή του» («Κείμενα από την απομόνωση», 2η έκδοση, «Σύγχρονη Εποχή», Αθήνα, 1983).

Η θαυμαστή, όμως, «Νομαρχία» δεν έπαψε να παίζει τον επαναστατικό και πατριωτικό της ρόλο ακόμα και στη μεταπολεμική Ελλάδα. Αυτήν επέλεξε να επανεκδώσει στις αρχές της δικτατορίας (Οκτώβριος 1968) ένας πρωτοεμφανιζόμενος εκδοτικός οίκος, ο «Κάλβος», μαζί με δυο άλλα βιβλία που είχαν επίσης σαφή αντιδικτατορικό συμβολισμό (τον «Δράκο» του Σβαρτς και το «Συμβόλαιο γάμου» του Μπαλζάκ).

Ο εκδότης του «Κάλβου» Γιώργος Χατζόπουλος θυμάται ότι ξεπέρασαν τον σκόπελο της λογοκρισίας σχετικά εύκολα, υποτονίζοντας τον υπότιτλο («περί ελευθερίας) και προβάλλοντας στους αρμόδιους της προληπτικής λογοκρισίας την έκδοση του εθνικόφρονος καθηγητή Τωμαδάκη. Αντίρρηση δεν υπήρξε, όμως οι αφελείς λογοκριτές της δικτατορίας έπεσαν θύματα του πνευματώδους λογοπαίγνιου που επιχειρεί ο Ανώνυμος στον τίτλο. Με τον όρο «Νομαρχία» ο συγγραφέας αντιστρέφει λεκτικά και νοηματικά τον όρο «Μοναρχία» και υποδηλώνει το δημοκρατικό πολίτευμα που οραματίζεται για την απελευθερωμένη Ελλάδα. Αυτά βέβαια ήταν ψιλά γράμματα για τους συνταγματάρχες που ήθελαν να παραπέμψουν τον εκδότη στον Παττακό, εφόσον ως «υπουργός Εσωτερικών» ήταν αρμόδιος για τις …Νομαρχίες. Η ουσία είναι ότι το βιβλίο κυκλοφόρησε πλατιά και γονιμοποίησε πάλι μετά από 160 χρόνια το επαναστατικό φρόνημα μιας άλλης γενιάς «σκλαβωμένων» Ελλήνων.

Ο Αγιος «βιβλιοκαύτης»

Η δεύτερη «συνέντευξη» που δημοσιεύσαμε την περασμένη Κυριακή περιλαμβάνει αποσπάσματα (κι αυτά μεταγλωττισμένα) από το βιβλίο «Αντιφώνησις προς τον παράλογον ζήλον των από της Ευρώπης ερχομένων φιλοσόφων» (Τεργέστη 1802). Συγγραφέας του βιβλίου φέρεται ο Ναθαναήλ Νεοκαισαρεύς. Πρόκειται για ψευδώνυμο του Αθανασίου Τούλιου που μετονομάστηκε σε Αθανάσιο Πάριο (1722-1813) και από το 1995 έχει ανακηρυχτεί Αγιος της Ορθόδοξης Εκκλησίας με απόφαση του Πατριαρχείου και της Εκκλησίας της Ελλάδος. Ο Αγιος, λοιπόν, Αθανάσιος Πάριος θεωρείται ένας από τους πιο μαχητικούς εκφραστές του «Αντιδιαφωτισμού» ενώ ακόμα και σήμερα δεν τιμάται μόνο για τις θεολογικές του αναλύσεις, αλλά κυρίως για το αντιευρωπαϊκό (και αντεπαναστατικό) του πνεύμα. Σε συνέντευξή του που περιλαμβάνεται στον επίσημο δικτυακό τόπο της Εκκλησίας της Ελλάδας ο αρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος επιχειρεί μάλιστα να ωραιοποιήσει τις αντεπαναστατικές απόψεις του Αθανασίου, λέγοντας ότι «θέλησε να ενισχύσει τις αντιστάσεις των Ελλήνων εναντίον όλων των ρευμάτων και δυναστών της εποχής, γιατί πίστευε ότι θα αλλοίωναν την μακραίωνη και σημαντική Παράδοση τους». Προσοχή: λέγοντας «αντιστάσεις», ο κ. Χριστόδουλος εννοεί τις αντιστάσεις κατά των διαφωτιστών και επαναστατών της Ευρώπης και όχι κατά των Οθωμανών.

Γιατί ο Αγιος Αθανάσιος Πάριος κήρυττε πάνω απ’ όλα την άρνηση κάθε αντίστασης στον κατακτητή και έδινε θεολογικό υπόβαθρο στη γνωστή ρήση «σφάξε με αγά μου ν’ αγιάσω». Το πρώτο του σχετικό πόνημα ήταν ένας λίβελος κατά του Ρήγα Φεραίου («Ο Νέος Ραψάκης») που έμεινε ανέκδοτο (βλ. σχετική σχολιασμένη παρουσίαση από την Αικατερίνη Κουμαριανού, «Ερανιστής», τ. 6, 1968, σ. 1-18), ενώ σε άλλο βιβλίο που κυκλοφόρησε σε τρεις διαδοχικές εκδόσεις (1798, 1800, 1805) ολοκλήρωσε την πολεμική του κατά του Διαφωτισμού, από τη σκοπιά της ορθόδοξης θεολογίας («Απολογία Χριστιανική»). Εκεί υποστηρίζει ότι οι άνθρωποι «ούτε γεννώνται ούτε είναι ελεύθεροι» στην κοινωνία, ενώ θεωρούσε ότι η κοσμική ελευθερία είναι απαράδεκτη, εφόσον αναγκαία προϋπόθεσή της είναι η αθεϊα. Μάλιστα ο Αγιος εκφράζει τη λύπη του επειδή «ο νόμος της χάριτος δεν συγχωρεί θάνατον την σήμερον» σε όσους κήρυτταν την «πολυθρύλητον και πολυτάραχον ελευθερίαν των δημοκρατικών» και σε όσους «εις τάς σημαίας υψηλά επιγράφουσιν ελευθερία, ισότης […] προς στασιασμούς και δημεγερσίας κατά των κρειττόνων». Ωστόσο, τον παρηγορούσε η δυνατότητα ότι «ημπορεί […] η ποινή να γίνηται εις τα μιαρά εκείνων συγγράμματα, ήτοι να κατακρίνωνται, να στηλιτεύωνται και να καίωνται» (βλ. Κιτρομηλίδης, ό.π., σ. 440).

Δεν ήταν, λοιπόν, τυχαία η επιλογή των δυο συγγραφέων της προεπαναστατικής Ελλάδας που φιλοξενήσαμε στον πρωταπριλιάτικο «Ιό». Εκφράζουν με μεγάλη σαφήνεια τους δύο πόλους της ιδεολογικής και πολιτικής σύγκρουσης στις αρχές του 19ου αιώνα. Με το ξέσπασμα της επανάστασης του 1821 δικαιώθηκε ο πρώτος. Ομως η αντεπαναστατική θρησκοληψία του δεύτερου εξακολουθεί να ασκεί γοητεία ακόμα και στις μέρες μας. Οποιος αμφιβάλλει, ας ρίξει μια ματιά στη δημόσια συζήτηση για το βιβλίο Ιστορίας της 6ης Δημοτικού.

 
__________________________________________________________________________________


ΑΝΩΝΥΜΟΥ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΟΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΟΜΑΡΧΙΑ

ΗΤΟΙ

ΛΟΓΟΣ ΠΕΡΙ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ

__________________________________________________ 

Αναρτήθηκε στη θέση ανάρτησης που έχει καταργηθεί, στις 27/02/2012 

____________________________________________________________________________

Παρασκευή, 21 Μαρτίου 2008

...

Υπό διαμόρφωση...

Κυριακή, 16 Μαρτίου 2008

...

Υπό διαμόρφωση...

Παρασκευή, 14 Μαρτίου 2008

...

Υπό διαμόρφωση...

Δευτέρα, 25 Φεβρουαρίου 2008

Από τη φιλοσοφία του ανθρώπου

     Η δικτατορία των «πολλών»

      I. Εισαγωγικές παρατηρήσεις

1. Ένας βαρύς χειμώνας έχει ενσκήψει στην κοινωνία.
2. Χαρακτηριστικά του, ανάμεσα στα άλλα, είναι και τα εξής:
  • Μαζοποίηση των πάντων και ως εκ τούτου εξουσιαστική επιβολή της ασημαντότητας.
  •  Επικράτηση ενός α-νόητου και ωφελιμιστικού κοσμοπολιτισμού σε ευθεία αναλογία με την κατάρρευση της έννοιας της πόλεως και του τόπου.
  • Περιθωριοποίηση δημιουργικών πνευματικών, πολιτισμικών, πολιτικών δυνάμεων και εγκατάσταση στην εξουσία των πιο ανίκανων ομάδων της κοινωνίας.
  • Μια μαζική δημοκρατικοφάνεια, που νομιμοποιεί αυτή την εξουσία και εχθρεύεται την ελεύθερη ανάπτυξη της ατομικότητας.
  • Θέσμιση ιδιοτελών κοσμοεικόνων που αντιλαμβάνονται το γενικό «καλό» ως απόλυτη κυριαρχία άτεχνων συντεχνιών.
  • Οι μάζες εμποδίζονται να βλέπουν την αληθινή πραγματικότητα και χειραγωγούνται εύκολα από τους καθοδηγητές τους μέσω των ψευδών ιδεολογιών.
  • Εκπίπτουν στην κατάσταση ασυλλόγιστων όντων, που ενστικτωδώς υπηρετούν την εξουσία των καθοδηγητών τους.
  • Αισθάνονται χαμένες χωρίς το αφεντικό τους και υπνωτισμένες, καθώς ρίχνονται στη ζωή,  την ιδέα της εθελοδουλείας τους τη μετατρέπουν  σε δικτατορία των αμαθών.
                
                                                
ΙΙ. Κείμενα

1. Ηράκλειτος:

  • «Αυτά που αποκαλύπτει ο λόγος δεν τα καταλαβαίνουν οι πολλοί, όσοι τα συναντούν, ούτε τα καταλαβαίνουν, όταν τους τα διδάξουν οι άλλοι, πιστεύουν όμως ότι τα κατάλαβαν».
  • «Από όλα τα πράγματα οι άριστοι προτιμούν μόνο ένα, την αιώνια δόξα των θνητών, οι πολλοί όμως αρκούνται στο να χορταίνουν όπως τα ζώα».
  • «Για μένα ο ένας ισοδυναμεί με χιλιάδες, άμα είναι άριστος».
  • «Οι κοιμισμένοι είναι εργάτες και συνεργοί των όσων συμβαίνουν στον κόσμο».
2. Πλάτων:
  •  «Δεν πρέπει λοιπόν, αγαπητέ μου, να νοιαζόμαστε τόσο πολύ τι θα πει για μας ο πολύς ο κόσμος, αλλά τι θα πει εκείνος που γνωρίζει για τα δίκαια και τα άδικα, ο ένας, στην ουσία η ίδια η αλήθεια. Ώστε δεν συμβουλεύεις σωστά με αυτή σου την πρόταση, λέγοντας πως πρέπει να προσέχουμε τη γνώμη που έχει ο πολύς ο κόσμος για το δίκαιο και για το ωραίο και για το αγαθό και για τα αντίθετά τους».
3. M. Heidegger:
·      «Το ανθρώπινο άτομο μέσα στην καθημερινή του διαβίωση βρίσκεται  στην υποτέλεια των άλλων. Δεν είναι αυτό το ίδιο· το Είναι του το έχουν αρπάξει οι Άλλοι. Οι καθημερινές δυνατότητες του Είναι του υπόκεινται στα γούστα των Άλλων. (…) Οι πολλοί εγκαθιδρύουν τη χαρακτηριστική τους δικτατορία. Απολαμβάνουμε και διασκεδάζουμε όπως πολλοί διασκεδάζουν· διαβάζουμε, βλέπουμε και κριτικάρουμε λογοτεχνία και τέχνη, όπως πολλοί βλέπουν και κριτικάρουν· αλλά και αποτραβιόμαστε από τον “πολύ σωρό”, όπως πολλοί αποτραβιούνται.».
____________________________________________________

Αναδημοσίευση της αναρτησης "Από τη φιλοσοφία του ανθρώπου" του Ιστολογίου του  Δ. Τζωρτζόπουλου: Hegel-Platon.blogspot.com . Η αρχική δημοσίευση του Δ.Τζωρτζόπουλου έγινε στις 23/02/2011 και αναδημοσιεύτηκε εδώ, στη θέση ανάρτησης που έχει καταργηθεί, στις 23/02/2012.
___________________________________________________________________________________

Raffaello Sanzio - Raphael - (1483-1520) Ιταλός ζωγράφος και αρχιτέκτονας

 
The School of Athens, 1509 – 1511
Στη Σχολή των Αθηνών, εικονίζεται στο κέντρο, αριστερά του Αριστοτέλη, ο Πλάτων και σε πρώτο πλάνο, κάτω από τον Πλάτωνα, ο Ηράκλειτος που συλλογιέται γράφοντας.
_____________________________________________________________________

Κυριακή, 10 Φεβρουαρίου 2008

...

Υπό διαμόρφωση...

Τετάρτη, 23 Ιανουαρίου 2008

Η αποφασιστική στιγμή





Η αποφασιστική στιγμή στην εξέλιξη του ανθρώπινου είδους διαρκεί για πάντα. Να γιατί τα επαναστατικά πνευματικά κινήματα που δηλώνουν ότι όλα τα προηγούμενα πράγματα είναι άνευ σημασίας έχουν δίκιο, γιατί ακόμα δεν έχει συμβεί τίποτα.

Φραντς Κάφκα, Αφορισμοί

____________________________________________________________________